[1,0] I. Penelope Vlixi. [1,0] Haec tua Penelope lento tibi mittit, Ulixe nil mihi rescribas attinet: ipse ueni! Troia iacet certe, Danais inuisa puellis; uix Priamus tanti totaque Troia fuit. 5 o utinam tum, cum Lacedaemona classe petebat, obrutus insanis esset adulter aquis! non ego deserto iacuissem frigida lecto, nec quererer tardos ire relicta dies; nec mihi quaerenti spatiosam fallere noctem [1,10] lassaret uiduas pendula tela manus. Quando ego non timui grauiora pericula ueris? res est solliciti plena timoris amor. in te fingebam uiolentos Troas ituros; nomine in Hectoreo pallida semper eram. 15 siue quis Antilochum narrabat ab hoste reuictum, Antilochus nostri causa timoris erat; siue Menoetiaden falsis cecidisse sub armis, flebam successu posse carere dolos. sanguine Tlepolemus Lyciam tepefecerat hastam; [1,20] Tlepolemi leto cura nouata mea est. denique, quisquis erat castris iugulatus Achiuis, frigidius glacie pectus amantis erat. Sed bene consuluit casto deus aequus amori. uersa est in cineres sospite Troia uiro. 25 Argolici rediere duces, altaria fumant; ponitur ad patrios barbara praeda deos. grata ferunt nymphae pro saluis dona maritis; illi uicta suis Troica fata canunt. mirantur iustique senes trepidaeque puellae; [1,30] narrantis coniunx pendet ab ore uiri. atque aliquis posita monstrat fera proelia mensa, pingit et exiguo Pergama tota mero: 'hac ibat Simois; haec est Sigeia tellus; hic steterat Priami regia celsa senis. 35 illic Aeacides, illic tendebat Ulixes; hic lacer admissos terruit Hector equos.' Omnia namque tuo senior te quaerere misso rettulerat nato Nestor, at ille mihi. rettulit et ferro Rhesumque Dolonaque caesos, [1,40] utque sit hic somno proditus, ille dolo. ausus es - o nimium nimiumque oblite tuorum! - Thracia nocturno tangere castra dolo totque simul mactare uiros, adiutus ab uno! at bene cautus eras et memor ante mei! 45 usque metu micuere sinus, dum uictor amicum dictus es Ismariis isse per agmen equis. Sed mihi quid prodest uestris disiecta lacertis Ilios et, murus quod fuit, esse solum, si maneo, qualis Troia durante manebam, [1,50] uirque mihi dempto fine carendus abest? diruta sunt aliis, uni mihi Pergama restant, incola captiuo quae boue uictor arat. iam seges est, ubi Troia fuit, resecandaque falce luxuriat Phrygio sanguine pinguis humus; 55 semisepulta uirum curuis feriuntur aratris ossa, ruinosas occulit herba domos. uictor abes, nec scire mihi, quae causa morandi, aut in quo lateas ferreus orbe, licet! Quisquis ad haec uertit peregrinam litora puppim, [1,60] ille mihi de te multa rogatus abit, quamque tibi reddat, si te modo uiderit usquam, traditur huic digitis charta notata meis. nos Pylon, antiqui Neleia Nestoris arua, misimus; incerta est fama remissa Pylo. 65 misimus et Sparten; Sparte quoque nescia ueri. quas habitas terras, aut ubi lentus abes? utilius starent etiamnunc moenia Phoebi - irascor uotis, heu, leuis ipsa meis! scirem ubi pugnares, et tantum bella timerem, [1,70] et mea cum multis iuncta querela foret. quid timeam, ignoro - timeo tamen omnia demens, et patet in curas area lata meas. quaecumque aequor habet, quaecumque pericula tellus, tam longae causas suspicor esse morae. 75 haec ego dum stulte metuo, quae uestra libido est, esse peregrino captus amore potes. forsitan et narres, quam sit tibi rustica coniunx, quae tantum lanas non sinat esse rudes. fallar, et hoc crimen tenues uanescat in auras, [1,80] neue, reuertendi liber, abesse uelis! Me pater Icarius uiduo discedere lecto cogit et immensas increpat usque moras. increpet usque licet - tua sum, tua dicar oportet; Penelope coniunx semper Ulixis ero. 85 ille tamen pietate mea precibusque pudicis frangitur et uires temperat ipse suas. Dulichii Samiique et quos tulit alta Zacynthos, turba ruunt in me luxuriosa proci, inque tua regnant nullis prohibentibus aula; [1,90] uiscera nostra, tuae dilacerantur opes. quid tibi Pisandrum Polybumque Medontaque dirum Eurymachique auidas Antinoique manus atque alios referam, quos omnis turpiter absens ipse tuo partis sanguine rebus alis? 95 Irus egens pecorisque Melanthius actor edendi ultimus accedunt in tua damna pudor. Tres sumus inbelles numero, sine uiribus uxor Laertesque senex Telemachusque puer. ille per insidias paene est mihi nuper ademptus, [1,100] dum parat inuitis omnibus ire Pylon. di, precor, hoc iubeant, ut euntibus ordine fatis ille meos oculos conprimat, ille tuos! hac faciunt custosque boum longaeuaque nutrix, Tertius inmundae cura fidelis harae; 105 sed neque Laertes, ut qui sit inutilis armis, hostibus in mediis regna tenere potest - Telemacho ueniet, uiuat modo, fortior aetas; nunc erat auxiliis illa tuenda patris - nec mihi sunt uires inimicos pellere tectis. [1,110] tu citius uenias, portus et ara tuis! est tibi sitque, precor, natus, qui mollibus annis in patrias artes erudiendus erat. respice Laerten; ut tu sua lumina condas, extremum fati sustinet ille diem. 115 Certe ego, quae fueram te discedente puella, protinus ut uenias, facta uidebor anus. [2,0] II. Phyllis Demophoonti. [2,1] Hospita, Demophoon, tua te Rhodopeia Phyllis ultra promissum tempus abesse queror. cornua cum lunae pleno semel orbe coissent, litoribus nostris ancora pacta tua est - 5 luna quater latuit, toto quater orbe recreuit; nec uehit Actaeas Sithonis unda rates. tempora si numeres - bene quae numeramus amantes - non uenit ante suam nostra querela diem. Spes quoque lenta fuit; tarde, quae credita laedunt, [2,10] credimus. inuita nunc es amante nocens. saepe fui mendax pro te mihi, saepe putaui alba procellosos uela referre Notos. Thesea deuoui, quia te dimittere nollet; nec tenuit cursus forsitan ille tuos. 15 interdum timui, ne, dum uada tendis ad Hebri, mersa foret cana naufraga puppis aqua. saepe deos supplex, ut tu, scelerate, ualeres, cum prece turicremis sum uenerata sacris; saepe, uidens uentos caelo pelagoque fauentes, [2,20] ipsa mihi dixi: 'si ualet ille, uenit.' denique fidus amor, quidquid properantibus obstat, finxit, et ad causas ingeniosa fui. at tu lentus abes; nec te iurata reducunt numina, nec nostro motus amore redis. 25 Demophoon, uentis et uerba et uela dedisti; uela queror reditu, uerba carere fide. Dic mihi, quid feci, nisi non sapienter amaui? crimine te potui demeruisse meo. unum in me scelus est, quod te, scelerate, recepi; [2,30] sed scelus hoc meriti pondus et instar habet. iura fidesque ubi nunc, commissaque dextera dextrae, quique erat in falso plurimus ore deus? promissus socios ubi nunc Hymenaeus in annos, qui mihi coniugii sponsor et obses erat? 35 per mare, quod totum uentis agitatur et undis, per quod nempe ieras, per quod iturus eras, perque tuum mihi iurasti - nisi fictus et ille est - concita qui uentis aequora mulcet, auum, per Venerem nimiumque mihi facientia tela - [2,40] altera tela arcus, altera tela faces - Iunonemque, toris quae praesidet alma maritis, et per taediferae mystica sacra deae. si de tot laesis sua numina quisque deorum uindicet, in poenas non satis unus eris. 45 Ah, laceras etiam puppes furiosa refeci - ut, qua desererer, firma carina foret! - remigiumque dedi, quod me fugiturus haberes. heu! patior telis uulnera facta meis! credidimus blandis, quorum tibi copia, uerbis; [2,50] credidimus generi nominibusque tuis; credidimus lacrimis - an et hae simulare docentur? hae quoque habent artes, quaque iubentur, eunt? dis quoque credidimus. quo iam tot pignora nobis? parte satis potui qualibet inde capi. 55 Nec moueor, quod te iuui portuque locoque - debuit haec meriti summa fuisse mei! turpiter hospitium lecto cumulasse iugali paenitet, et lateri conseruisse latus. quae fuit ante illam, mallem suprema fuisset [2,60] nox mihi, dum potui Phyllis honesta mori. speraui melius, quia me meruisse putaui; quaecumque ex merito spes uenit, aequa uenit. Fallere credentem non est operosa puellam gloria. simplicitas digna fauore fuit. 65 sum decepta tuis et amans et femina uerbis. di faciant, laudis summa sit ista tuae! inter et Aegidas, media statuaris in urbe, magnificus titulis stet pater ante suis. cum fuerit Sciron lectus toruusque Procrustes [2,70] et Sinis et tauri mixtaque forma uiri et domitae bello Thebae fusique bimembres et pulsata nigri regia caeca dei - hoc tua post illos titulo signetur imago: hic est, cuius amans hospita capta dolo est. 75 de tanta rerum turba factisque parentis sedit in ingenio Cressa relicta tuo. quod solum excusat, solum miraris in illo; heredem patriae, perfide, fraudis agis. illa - nec inuideo - fruitur meliore marito [2,80] inque capistratis tigribus alta sedet; at mea despecti fugiunt conubia Thraces, quod ferar externum praeposuisse meis. atque aliquis 'iam nunc doctas eat,' inquit, 'Athenas; armiferam Thracen qui regat, alter erit. 85 exitus acta probat.' careat successibus, opto, quisquis ab euentu facta notanda putat! at si nostra tuo spumescant aequora remo, iam mihi, iam dicar consuluisse meis - sed neque consului, nec te mea regia tanget [2,90] fessaque Bistonia membra lauabis aqua! Illa meis oculis species abeuntis inhaeret, cum premeret portus classis itura meos. ausus es amplecti colloque infusus amantis oscula per longas iungere pressa moras 95 cumque tuis lacrimis lacrimas confundere nostras, quodque foret uelis aura secunda, queri et mihi discedens suprema dicere uoce: 'Phylli, fac expectes Demophoonta tuum!' Expectem, qui me numquam uisurus abisti? [2,100] expectem pelago uela negata meo? et tamen expecto - redeas modo serus amanti, ut tua sit solo tempore lapsa fides! Quid precor infelix? te iam tenet altera coniunx forsitan et, nobis qui male fauit, amor; 105 iamque tibi excidimus, nullam, puto, Phyllida nosti. ei mihi! si, quae sim Phyllis et unde, rogas - quae tibi, Demophoon, longis erroribus acto Threicios portus hospitiumque dedi, cuius opes auxere meae, cui diues egenti [2,110] munera multa dedi, multa datura fui; quae tibi subieci latissima regna Lycurgi, nomine femineo uix satis apta regi, qua patet umbrosum Rhodope glacialis ad Haemum, et sacer admissas exigit Hebrus aquas, 115 cui mea uirginitas auibus libata sinistris castaque fallaci zona recincta manu! pronuba Tisiphone thalamis ululauit in illis, et cecinit maestum deuia carmen auis; adfuit Allecto breuibus torquata colubris, [2,120] suntque sepulcrali lumina mota face! Maesta tamen scopulos fruticosaque litora calco quaeque patent oculis litora lata meis. siue die laxatur humus, seu frigida lucent sidera, prospicio, quis freta uentus agat; 125 et quaecumque procul uenientia lintea uidi, protinus illa meos auguror esse deos. in freta procurro, uix me retinentibus undis, mobile qua primas porrigit aequor aquas. quo magis accedunt, minus et minus utilis adsto; [2,130] linquor et ancillis excipienda cado. Est sinus, adductos modice falcatus in arcus; ultima praerupta cornua mole rigent. hinc mihi suppositas inmittere corpus in undas mens fuit; et, quoniam fallere pergis, erit. 135 ad tua me fluctus proiectam litora portent, occurramque oculis intumulata tuis! duritia ferrum ut superes adamantaque teque, 'non tibi sic,' dices, 'Phylli, sequendus eram!' saepe uenenorum sitis est mihi; saepe cruenta [2,140] traiectam gladio morte perire iuuat. colla quoque, infidis quia se nectenda lacertis praebuerunt, laqueis inplicuisse iuuat. stat nece matura tenerum pensare pudorem. in necis electu parua futura mora est. 145 Inscribere meo causa inuidiosa sepulcro. aut hoc aut simili carmine notus eris: phyllida demophoon leto dedit hospes amantem; ille necis causam praebuit, ipsa manum. [3,0] III. Briseis Achilli. [3,1] Quam legis, a rapta Briseide littera uenit, uix bene barbarica Graeca notata manu. quascumque adspicies, lacrimae fecere lituras; sed tamen et lacrimae pondera uocis habent. 5 Si mihi pauca queri de te dominoque uiroque fas est, de domino pauca uiroque querar. non, ego poscenti quod sum cito tradita regi, culpa tua est - quamuis haec quoque culpa tua est; nam simul Eurybates me Talthybiusque uocarunt, [3,10] Eurybati data sum Talthybioque comes. alter in alterius iactantes lumina uultum quaerebant taciti, noster ubi esset amor. differri potui; poenae mora grata fuisset. ei mihi! discedens oscula nulla dedi; 15 at lacrimas sine fine dedi rupique capillos - infelix iterum sum mihi uisa capi! Saepe ego decepto uolui custode reuerti, sed, me qui timidam prenderet, hostis erat. si progressa forem, caperer ne, nocte, timebam, [3,20] quamlibet ad Priami munus itura nurum. Sed data sim, quia danda fui - tot noctibus absum nec repetor; cessas, iraque lenta tua est. ipse Menoetiades tum, cum tradebar, in aurem 'quid fles? hic paruo tempore,' dixit, 'eris.' 25 Nec repetisse parum; pugnas ne reddar, Achille! i nunc et cupidi nomen amantis habe! uenerunt ad te Telamone et Amyntore nati - ille gradu propior sanguinis, ille comes - Laertaque satus, per quos comitata redirem. [3,30] Auxerunt blandas grandia dona preces, uiginti fuluos operoso ex aere lebetas, et tripodas septem pondere et arte pares; addita sunt illis auri bis quinque talenta, bis sex adsueti uincere semper equi, 35 quodque superuacuum est, forma praestante puellae Lesbides, euersa corpora capta domo, cumque tot his - sed non opus est tibi coniuge - coniunx ex Agamemnoniis una puella tribus. si tibi ab Atride pretio redimenda fuissem, [3,40] quae dare debueras, accipere illa negas! qua merui culpa fieri tibi uilis, Achille? quo leuis a nobis tam cito fugit amor? An miseros tristis fortuna tenaciter urget, nec uenit inceptis mollior hora malis? 45 diruta Marte tuo Lyrnesia moenia uidi - et fueram patriae pars ego magna meae; uidi consortes pariter generisque necisque tres cecidisse, quibus, quae mihi, mater erat; uidi, quantus erat, fusum tellure cruenta [3,50] pectora iactantem sanguinolenta uirum. tot tamen amissis te conpensauimus unum; tu dominus, tu uir, tu mihi frater eras. tu mihi, iuratus per numina matris aquosae, utile dicebas ipse fuisse capi - 55 scilicet ut, quamuis ueniam dotata, repellas et mecum fugias quae tibi dantur opes! quin etiam fama est, cum crastina fulserit Eos, te dare nubiferis lintea uelle Notis. Quod scelus ut pauidas miserae mihi contigit aures, [3,60] sanguinis atque animi pectus inane fuit. ibis et - o miseram! - cui me, uiolente, relinquis? quis mihi desertae mite leuamen erit? deuorer ante, precor, subito telluris hiatu aut rutilo missi fulminis igne cremer, 65 quam sine me Pthiis canescant aequora remis, et uideam puppes ire relicta tuas! si tibi iam reditusque placent patriique Penates, non ego sum classi sarcina magna tuae. uictorem captiua sequar, non nupta maritum; [3,70] est mihi, quae lanas molliat, apta manus. inter Achaeiadas longe pulcherrima matres in thalamos coniunx ibit eatque tuos, digna nurus socero, Iouis Aeginaeque nepote, cuique senex Nereus prosocer esse uelit. 75 nos humiles famulaeque tuae data pensa trahemus, et minuent plenas stamina nostra colos. exagitet ne me tantum tua, deprecor, uxor - quae mihi nescio quo non erit aequa modo - neue meos coram scindi patiare capillos [3,80] et leuiter dicas: 'haec quoque nostra fuit.' uel patiare licet, dum ne contempta relinquar - hic mihi uae! miserae concutit ossa metus. Quid tamen expectas? Agamemnona paenitet irae, et iacet ante tuos Graecia maesta pedes. 85 uince animos iramque tuam, qui cetera uincis! quid lacerat Danaas inpiger Hector opes? arma cape, Aeacide, sed me tamen ante recepta, et preme turbatos Marte fauente uiros! propter me mota est, propter me desinat ira, [3,90] simque ego tristitiae causa modusque tuae. nec tibi turpe puta precibus succumbere nostris; coniugis Oenides uersus in arma prece est. res audita mihi, nota est tibi. fratribus orba deuouit nati spemque caputque parens. 95 bellum erat; ille ferox positis secessit ab armis et patriae rigida mente negauit opem. sola uirum coniunx flexit. felicior illa! at mea pro nullo pondere uerba cadunt. nec tamen indignor nec me pro coniuge gessi [3,100] saepius in domini serua uocata torum. me quaedam, memini, dominam captiua uocabat. 'seruitio,' dixi, 'nominis addis onus.' Per tamen ossa uiri subito male tecta sepulcro, semper iudiciis ossa uerenda meis; 105 perque trium fortes animas, mea numina, fratrum, qui bene pro patria cum patriaque iacent; perque tuum nostrumque caput, quae iunximus una, perque tuos enses, cognita tela meis - nulla Mycenaeum sociasse cubilia mecum [3,110] iuro; fallentem deseruisse uelis! si tibi nunc dicam, fortissime: 'tu quoque iura nulla tibi sine me gaudia capta!' neges. at Danai maerere putant - tibi plectra mouentur, te tenet in tepido mollis amica sinu! 115 et quisquam quaerit, quare pugnare recuses? pugna nocet, citharae uoxque Venusque iuuant. tutius est iacuisse toro, tenuisse puellam, Threiciam digitis increpuisse lyram, quam manibus clipeos et acutae cuspidis hastam, [3,120] et galeam pressa sustinuisse coma. Sed tibi pro tutis insignia facta placebant, partaque bellando gloria dulcis erat. an tantum dum me caperes, fera bella probabas, cumque mea patria laus tua uicta iacet? 125 di melius! ualidoque, precor, uibrata lacerto transeat Hectoreum Pelias hasta latus! mittite me, Danai! dominum legata rogabo multaque mandatis oscula mixta feram. plus ego quam Phoenix, plus quam facundus Ulixes, [3,130] plus ego quam Teucri, credite, frater agam. est aliquid collum solitis tetigisse lacertis, praesentisque oculos admonuisse sui. sis licet inmitis matrisque ferocior undis, ut taceam, lacrimis conminuere meis. 135 Nunc quoque - sic omnes Peleus pater inpleat annos, sic eat auspiciis Pyrrhus ad arma tuis! - respice sollicitam Briseida, fortis Achille, nec miseram lenta ferreus ure mora! aut, si uersus amor tuus est in taedia nostri, [3,140] quam sine te cogis uiuere, coge mori! utque facis, coges. abiit corpusque colorque; sustinet hoc animae spes tamen una tui. qua si destituor, repetam fratresque uirumque - nec tibi magnificum femina iussa mori. 145 cur autem iubeas? stricto pete corpora ferro; est mihi qui fosso pectore sanguis eat. me petat ille tuus, qui, si dea passa fuisset, ensis in Atridae pectus iturus erat! A ! potius serues nostram, tua munera, uitam! [3,150] quod dederas hosti uictor, amica rogo. perdere quos melius possis, Neptunia praebent Pergama; materiam caedis ab hoste pete. me modo, siue paras inpellere remige classem, siue manes, domini iure uenire iube! [4,0] IV. Phaedra Hippolyto. [4,1] Quam nisi tu dederis, caritura est ipsa, salutem mittit Amazonio Cressa puella uiro. perlege, quodcumque est - quid epistula lecta nocebit? te quoque in hac aliquid quod iuuet esse potest; 5 his arcana notis terra pelagoque feruntur. inspicit acceptas hostis ab hoste notas. Ter tecum conata loqui ter inutilis haesit lingua, ter in primo restitit ore sonus. qua licet et sequitur, pudor est miscendus amori; [4,10] dicere quae puduit, scribere iussit amor. quidquid Amor iussit, non est contemnere tutum; regnat et in dominos ius habet ille deos. ille mihi primo dubitanti scribere dixit: 'scribe! dabit uictas ferreus ille manus.' 15 adsit et, ut nostras auido fouet igne medullas, figat sic animos in mea uota tuos! Non ego nequitia socialia foedera rumpam; fama - uelim quaeras - crimine nostra uacat. uenit amor grauius, quo serius - urimur intus; [4,20] urimur, et caecum pectora uulnus habent. scilicet ut teneros laedunt iuga prima iuuencos, frenaque uix patitur de grege captus equus, sic male uixque subit primos rude pectus amores, sarcinaque haec animo non sedet apta meo. 25 ars fit, ubi a teneris crimen condiscitur annis; cui uenit exacto tempore, peius amat. tu noua seruatae capies libamina famae, et pariter nostrum fiet uterque nocens. est aliquid, plenis pomaria carpere ramis, [4,30] et tenui primam delegere ungue rosam. si tamen ille prior, quo me sine crimine gessi, candor ab insolita labe notandus erat, at bene successit, digno quod adurimur igni; peius adulterio turpis adulter obest. 35 si mihi concedat Iuno fratremque uirumque, Hippolytum uideor praepositura Ioui! Iam quoque - uix credes - ignotas mittor in artes; est mihi per saeuas impetus ire feras. iam mihi prima dea est arcu praesignis adunco [4,40] Delia; iudicium subsequor ipsa tuum. in nemus ire libet pressisque in retia ceruis hortari celeris per iuga summa canes, aut tremulum excusso iaculum uibrare lacerto, aut in graminea ponere corpus humo. 45 saepe iuuat uersare leues in puluere currus torquentem frenis ora fugacis equi; nunc feror, ut Bacchi furiis Eleleides actae, quaeque sub Idaeo tympana colle mouent, aut quas semideae Dryades Faunique bicornes [4,50] numine contactas attonuere suo. namque mihi referunt, cum se furor ille remisit, omnia; me tacitam conscius urit amor. Forsitan hunc generis fato reddamus amorem, et Venus ex tota gente tributa petat. 55 Iuppiter Europen - prima est ea gentis origo - dilexit, tauro dissimulante deum. Pasiphae mater, decepto subdita tauro, enixa est utero crimen onusque suo. perfidus Aegides, ducentia fila secutus, [4,60] curua meae fugit tecta sororis ope. en, ego nunc, ne forte parum Minoia credar, in socias leges ultima gentis eo! hoc quoque fatale est: placuit domus una duabus; me tua forma capit, capta parente soror. 65 Thesides Theseusque duas rapuere sorores - ponite de nostra bina tropaea domo! Tempore quo nobis inita est Cerealis Eleusin, Gnosia me uellem detinuisset humus! tunc mihi praecipue (nec non tamen ante placebas) [4,70] acer in extremis ossibus haesit amor. candida uestis erat, praecincti flore capilli, flaua uerecundus tinxerat ora rubor, quemque uocant aliae uultum rigidumque trucemque, pro rigido Phaedra iudice fortis erat. 75 sint procul a nobis iuuenes ut femina compti! - fine coli modico forma uirilis amat. te tuus iste rigor positique sine arte capilli et leuis egregio puluis in ore decet. siue ferocis equi luctantia colla recuruas, [4,80] exiguo flexos miror in orbe pedes; seu lentum ualido torques hastile lacerto, ora ferox in se uersa lacertus habet, siue tenes lato uenabula cornea ferro. denique nostra iuuat lumina, quidquid agis. 85 Tu modo duritiam siluis depone iugosis; non sum militia digna perire tua. quid iuuat incinctae studia exercere Dianae, et Veneri numeros eripuisse suos? quod caret alterna requie, durabile non est; [4,90] haec reparat uires fessaque membra nouat. arcus - et arma tuae tibi sunt imitanda Dianae - si numquam cesses tendere, mollis erit. clarus erat siluis Cephalus, multaeque per herbas conciderant illo percutiente ferae; 95 nec tamen Aurorae male se praebebat amandum. ibat ad hunc sapiens a sene diua uiro. saepe sub ilicibus Venerem Cinyraque creatum sustinuit positos quaelibet herba duos. arsit et Oenides in Maenalia Atalanta; [4,100] illa ferae spolium pignus amoris habet. nos quoque quam primum turba numeremur in ista! si Venerem tollas, rustica silua tua est. ipsa comes ueniam, nec me latebrosa mouebunt saxa neque obliquo dente timendus aper. 105 Aequora bina suis obpugnant fluctibus isthmon, et tenuis tellus audit utrumque mare. hic tecum Troezena colam, Pittheia regna; iam nunc est patria carior illa mea. tempore abest aberitque diu Neptunius heros; [4,110] illum Pirithoi detinet ora sui. praeposuit Theseus - nisi si manifesta negamus - Pirithoum Phaedrae Pirithoumque tibi. sola nec haec ad nos iniuria uenit ab illo; in magnis laesi rebus uterque sumus. 115 ossa mei fratris claua perfracta trinodi sparsit humi; soror est praeda relicta feris. prima securigeras inter uirtute puellas te peperit, nati digna uigore parens; si quaeras, ubi sit - Theseus latus ense peregit, [4,120] nec tanto mater pignore tuta fuit. at ne nupta quidem taedaque accepta iugali - cur, nisi ne caperes regna paterna nothus? addidit et fratres ex me tibi, quos tamen omnis non ego tollendi causa, sed ille fuit. 125 o utinam nocitura tibi, pulcherrime rerum, in medio nisu uiscera rupta forent! i nunc, sic meriti lectum reuerere parentis - quem fugit et factis abdicat ipse suis! Nec, quia priuigno uidear coitura nouerca, [4,130] terruerint animos nomina uana tuos. ista uetus pietas, aeuo moritura futuro, rustica Saturno regna tenente fuit. Iuppiter esse pium statuit, quodcumque iuuaret, et fas omne facit fratre marita soror. 135 illa coit firma generis iunctura catena, inposuit nodos cui Venus ipsa suos. nec labor est celare, licet peccemus, amorem. cognato poterit nomine culpa tegi. uiderit amplexos aliquis, laudabimur ambo; [4,140] dicar priuigno fida nouerca meo. non tibi per tenebras duri reseranda mariti ianua, non custos decipiendus erit; ut tenuit domus una duos, domus una tenebit; oscula aperta dabas, oscula aperta dabis; 145 tutus eris mecum laudemque merebere culpa, tu licet in lecto conspiciare meo. tolle moras tantum properataque foedera iunge - qui mihi nunc saeuit, sic tibi parcat Amor! non ego dedignor supplex humilisque precari. [4,150] heu! ubi nunc fastus altaque uerba iacent? et pugnare diu nec me submittere culpae certa fui - certi siquid haberet amor; uicta precor genibusque tuis regalia tendo bracchia! quid deceat, non uidet ullus amans. 155 depudui, profugusque pudor sua signa reliquit. Da ueniam fasse duraque corda doma! quod mihi sit genitor, qui possidet aequora, Minos, quod ueniant proaui fulmina torta manu, quod sit auus radiis frontem uallatus acutis, [4,160] purpureo tepidum qui mouet axe diem - nobilitas sub amore iacet! miserere priorum et, mihi si non uis parcere, parce meis! est mihi dotalis tellus Iouis insula, Crete - seruiat Hippolyto regia tota meo! 165 Flecte, ferox, animos! potuit corrumpere taurum mater; eris tauro saeuior ipse truci? per Venerem, parcas, oro, quae plurima mecum est! sic numquam, quae te spernere possit, ames; sic tibi secretis agilis dea saltibus adsit, [4,170] siluaque perdendas praebeat alta feras; sic faueant Satyri montanaque numina Panes, et cadat aduersa cuspide fossus aper; sic tibi dent Nymphae, quamuis odisse puellas diceris, arentem quae leuet unda sitim! 175 Addimus his precibus lacrimas quoque; uerba precantis qui legis, et lacrimas finge uidere meas! [5,0] V. Oenone Paridi. [5,1] Nympha suo Paridi, quamuis suus esse recuset, mittit ab Idaeis uerba legenda iugis. Perlegis? an coniunx prohibet noua? perlege! non est ista Mycenaea littera facta manu. Pedasis Oenone, Phrygiis celeberrima siluis, laesa queror de te, si sinis, ipse meo. Quis deus opposuit nostris sua numina uotis? ne tua permaneam, quod mihi crimen obest? leniter, e merito quicquid patiare, ferendum est; [5,10] quae uenit indignae poena dolenda uenit. Nondum tantus eras, cum te contenta marito edita de magno flumine nympha fui. qui nunc Priamides (absit reuerentia uero) seruus eras; seruo nubere nympha tuli! saepe greges inter requieuimus arbore tecti mixtaque cum foliis praebuit herba torum. saepe super stramen fenoque iacentibus alto defensa est humili cana pruina casa. quis tibi monstrabat saltus uenatibus aptos [5,20] et tegeret catulos qua fera rupe suos? retia saepe comes maculis distincta tetendi, saepe citos egi per iuga longa canes. incisae seruant a te mea nomina fagi et legor Oenone falce notata tua; et quantum trunci, tantum mea nomina crescunt; crescite et in titulos surgite recta meos! {Populus est, memini, fluuiali consita riuo, est in qua nostri littera scripta memor.} popule, uiue, precor, quae consita margine ripae [5,30] hoc in rugoso cortice carmen habes: "cum Paris Oenone poterit spirare relicta, ad fontem Xanthi uersa recurret aqua." Xanthe, retro propera uersaeque recurrite lymphae! sustinet Oenonen deseruisse Paris. Illa dies fatum miserae mihi dixit, ab illa pessima mutati coepit amoris hiems, qua Venus et Iuno sumptisque decentior armis uenit in arbitrium nuda Minerua tuum. attoniti micuere sinus gelidusque cucurrit, [5,40] ut mihi narrasti, dura per ossa tremor. consului (neque enim modice terrebar) anusque longaeuosque senes: constitit esse nefas. Caesa abies sectaeque trabes et classe parata caerula ceratas accipit unda rates. flesti discedens. hoc saltim parce negare; praeterito magis est iste pudendus amor. et flesti et nostros uidisti flentis ocellos; miscuimus lacrimas maestus uterque suas. non sic appositis uincitur uitibus ulmus, [5,50] ut tua sunt collo bracchia nexa meo. ah quotiens, cum te uento quererere teneri, riserunt comites - ille secundus erat. oscula dimissae quotiens repetita dedisti! quam uix sustinuit dicere lingua "uale!" Aura leuis rigido pendentia lintea malo suscitat et remis eruta canet aqua. prosequor infelix oculis abeuntia uela, qua licet, et lacrimis umet arena meis, utque celer uenias, uirides Nereidas oro - [5,60] scilicet ut uenias in mea damna celer. uotis ergo meis, alii rediture, redisti? ei mihi, pro dira paelice blanda fui! Adspicit immensum moles natiua profundum (mons fuit), aequoreis illa resistit aquis; hinc ego uela tuae cognoui prima carinae et mihi per fluctus impetus ire fuit. dum moror, in summa fulsit mihi purpura prora. pertimui: cultus non erat ille tuus. fit propior terrasque cita ratis attigit aura: [5,70] femineas uidi corde tremente genas. non satis id fuerat - quid enim furiosa morabar? - haerebat gremio turpis amica tuo! tunc uero rupique sinus et pectora planxi et secui madidas ungue rigente genas impleuique sacram querulis ululatibus Iden illuc has lacrimas in mea saxa tuli. sic Helene doleat defectaque coniuge ploret, quaeque prior nobis intulit, ipsa ferat! Nunc tibi conueniunt, quae te per aperta sequantur [5,80] aequora legitimos destituantque uiros. at cum pauper eras armentaque pastor agebas, nulla nisi Oenone pauperis uxor erat. non ego miror opes, nec me tua regia tangit nec de tot Priami dicar ut una nurus, non tamen ut Priamus nymphae socer esse recuset aut Hecubae fuerim dissimulanda nurus. dignaque sum et cupio fieri matrona potentis; sunt mihi quas possint sceptra decere manus. nec me, faginea quod tecum fronde iacebam, [5,90] despice; purpureo sum magis apta toro. Denique tutus amor meus est; ibi nulla parantur bella nec ultrices aduehit unda rates. Tyndaris infestis fugitiua reposcitur armis; hac uenit in thalamos dote superba tuos. quae si sit Danais reddenda, uel Hectora fratrem, uel cum Deiphobo Polydamanta roga; quid grauis Antenor, Priamus quid suadeat ipse, consule, quis aetas longa magistra fuit. turpe rudimentum, patriae praeponere raptam. [5,100] causa pudenda tua est; iusta uir arma mouet. Nec tibi, si sapias, fidam promitte Lacaenam, quae sit in amplexus tam cito uersa tuos. ut minor Atrides temerati foedera lecti clamat et externo laesus amore dolet, tu quoque clamabis. nulla reparabilis arte laesa pudicitia est; deperit illa semel. ardet amore tui; sic et Menelaon amauit; nunc iacet in uiduo credulus ille toro. felix Andromache certo bene nupta marito; [5,110] uxor ad exemplum fratris habenda fui. tu leuior foliis, tum cum sine pondere suci mobilibus uentis arida facta uolant. et minus est in te quam summa pondus arista, quae leuis adsiduis solibus usta riget. Hoc tua (nam recolo) quondam germana canebat sic mihi diffusis uaticinata comis: "quid facis, Oenone? quid arenae semina mandas? non profecturis litora bubus aras! Graia iuuenca uenit, quae te patriamque domumque [5,120] perdat! io prohibe! Graia iuuenca uenit! dum licet, obscenam ponto demergite puppim! heu! quantum Phrygii sanguinis illa uehit!" dixerat; in cursu famulae rapuere furentem, at mihi flauentes diriguere comae. ah, nimium miserae uates mihi uera fuisti; possidet en saltus Graia iuuenca meos! sit facie quamuis insignis, adultera certe est; deseruit socios hospite capta deos. illam de patria Theseus, nisi nomine fallor, [5,130] nescio quis Theseus abstulit ante sua. a iuuene, et cupido, credatur reddita uirgo? unde hoc compererim tam bene quaeris? amo! uim licet appelles et culpam nomine ueles; quae totiens rapta est, praebuit ipsa rapi. at manet Oenone fallenti casta marito - et poteras falli legibus ipse tuis: Me Satyri celeres (siluis ego tecta latebam) quaesierunt rapido, turba proterua, pede cornigerumque caput pinu praecinctus acuta [5,140] Faunus, in immensis qua tumet Ida iugis. me fide conspicuus Troiae munitor amauit; ille meae spolium uirginitatis habet. id quoque luctando; rupi tamen ungue capillos oraque sunt digitis aspera facta meis. nec pretium stupri gemmas aurumque poposci; turpiter ingenuum munera corpus emunt. Ipse ratus dignam medicas mihi tradidit artes admisitque meas ad sua dona manus. quaecumque herba potens ad opem radixque medendi [5,150] utilis in toto nascitur orbe, mea est. me miseram, quod amor non est medicabilis herbis! deficior prudens artis ab arte mea. ipse repertor opis uaccas pauisse Pheraeas fertur et e nostro saucius igne fuit. Quod nec graminibus tellus fecunda creandis nec deus, auxilium tu mihi ferre potes. et potes et merui. dignae miserere puellae! non ego cum Danais arma cruenta fero. sed tua sum tecumque fui puerilibus annis [5,160] et tua, quod superest temporis, esse precor. [6,0] VI. Hypsipyle Iasoni. [6,1] {Lemnias Hypsipyle Bacchi genus Aesone nato dicit: et in uerbis pars quota mentis erat?} Litora Thessaliae reduci tetigisse carina diceris auratae uellere diues ouis. gratulor incolumi quantum sinis; hoc tamen ipso debueram scripto certior esse tuo. nam ne pacta tibi praeter mea regna redires, cum cuperes, uentos non habuisse potes: quamlibet aduerso signatur epistula uento, [6,10] Hypsipyle missa digna salute fui! Cur mihi fama prior quam littera nuntia uenit: isse sacros Martis sub iuga panda boues, seminibus iactis segetes adolesse uirorum inque necem dextra non eguisse tua, peruigilem spolium pecudis seruasse draconem, rapta tamen forti uellera fulua manu? hoc ego si possem timide credentibus "ista ipse mihi scripsit" dicere, quanta forem! Quid queror officium lenti cessasse mariti? [6,20] obsequium, maneo si tua, grande tuli. barbara narratur uenisse uenefica tecum in mihi promissi parte recepta tori. credula res amor est. utinam temeraria dicar criminibus falsis insimulasse uirum! nuper ab Haemoniis hospes mihi Thessalus oris uenerat et tactum uix bene limen erat, "Aesonides," dixi, "quid agit meus?" ille pudore haesit in opposita lumina fixus humo. protinus exilui tunicisque a pectore ruptis [6,30] "uiuit? an," exclamo, "me quoque fata uocant?" "uiuit," ait timidus; timidum iurare coegi. uix mihi teste deo credita uita tua est. Utque animus rediit, tua facta requirere coepi: narrat aeripedes Martis arasse boues, uipereos dentes in humum pro semine iactos et subito natos arma tulisse uiros, terrigenas populos ciuili Marte peremptos inplesse aetatis fata diurna suae. deuictus serpens. iterum, si uiuat Iason, [6,40] quaerimus; alternant spesque timorque fidem. Singula dum narrat, studio cursuque loquendi detegit ingenio uulnera nostra suo. heus, ubi pacta fides? ubi conubialia iura faxque sub arsuros dignior ire rogos? non ego sum furto tibi cognita. pronuba Iuno affuit et sertis tempora uinctus Hymen. at mihi nec Iuno nec Hymen, sed tristis Erinys praetulit infaustas sanguinolenta faces. Quid mihi cum Minyis? quid cum Tritonide pinu? [6,50] quid tibi cum patria, nauita Tiphy, mea? non erat hic aries uillo spectabilis aureo, nec senis Aeetae regia Lemnos erat. certa fui primo - sed me mala fata trahebant - hospita feminea pellere castra manu Lemniadesque uiros - nimium quoque! - uincere norunt: milite tam forti uita tuenda fuit! Urbe uirum uidi tectoque animoque recepi. hic tibi bisque aestas bisque cucurrit hiems. tertia messis erat, cum tu dare uela coactus [6,60] inplesti lacrimis talia uerba tuis: "abstrahor, Hypsipyle. sed dent modo fata recursus; uir tuus hinc abeo, uir tibi semper ero. quod tamen e nobis grauida celatur in aluo, uiuat et eiusdem simus uterque parens!" Hactenus. et lacrimis in falsa cadentibus ora cetera te memini non potuisse loqui. Ultimus e sociis sacram conscendis in Argon; illa uolat, uentus concaua uela tenet. caerula propulsae subducitur unda carinae: [6,70] terra tibi, nobis adspiciuntur aquae. in latus omne patens turris circumspicit undas; huc feror et lacrimis osque sinusque madent. per lacrimas specto cupidaeque fauentia menti longius adsueto lumina nostra uident. adde preces castas inmixtaque uota timori nunc quoque te saluo persoluenda mihi! Vota ego persoluam? uotis Medea fruetur! cor dolet atque ira mixtus abundat amor. dona feram templis, uiuum quod Iasona perdo? [6,80] hostia pro damnis concidat icta meis? Non equidem secura fui semperque uerebar, ne pater Argolica sumeret urbe nurum. Argolidas timui - nocuit mihi barbara paelex! non expectato uulnus ab hoste tuli. nec facie meritisque placet, sed carmina nouit diraque cantata pabula falce metit. illa reluctantem cursu deducere Lunam nititur et tenebris abdere Solis equos; illa refrenat aquas obliquaque flumina sistit, [6,90] illa loco siluas uiuaque saxa mouet. per tumulos errat passis discincta capillis certaque de tepidis colligit ossa rogis. deuouet absentis simulacraque cerea figit et miserum tenues in iecur urget acus. et quae nescierim melius: male quaeritur herbis moribus et forma conciliandus amor. Hanc potes amplecti thalamoque relictus in uno inpauidus somno nocte silente frui? scilicet ut tauros, ita te iuga ferre coegit: [6,100] quaque feros angues, te quoque mulcet ope. adde quod adscribi factis procerumque tuisque se fauet et titulo coniugis uxor obest. atque aliquis Peliae de partibus acta uenenis inputat et populum qui sibi credat habet: non haec Aesonides, sed Phasias Aeetine aurea Phrixeae terga reuellit ouis. non probat Alcimede mater tua - consule matrem! - non pater, a gelido cui uenit axe nurus. illa sibi a Tanai Scythiaeque paludibus udae [6,110] quaerat et a patria Phasidis usque uirum. Mobilis Aesonide uernaque incertior aura, cur tua polliciti pondere uerba carent? uir meus hinc ieras, uir non meus inde redisti - sim reducis coniunx, sicut euntis eram. si te nobilitas generosaque nomina tangunt: en ego Minoo nata Thoante feror. Bacchus auus: Bacchi coniunx redimita corona praeradiat stellis signa minora suis. dos tibi Lemnos erit, terra ingeniosa colenti; [6,120] me quoque dotalis inter habere potes. Nunc etiam peperi. gratare ambobus, Iason - dulce mihi grauidae fecerat auctor onus. felix in numero quoque sum prolemque gemellam pignora Lucina bina fauente dedi. si quaeris, cui sint similes, cognosceris illis: fallere non norunt, cetera patris habent; legatos quos paene dedi pro matre ferendos; sed tenuit coeptas saeua nouerca uias. Medeam timui - plus est Medea nouerca - [6,130] Medeae faciunt ad scelus omne manus. Spargere quae fratris potuit lacerata per agros corpora, pignoribus parceret illa meis? hanc, tamen o demens Colchisque ablate uenenis, diceris Hypsipyles praeposuisse toro? turpiter illa uirum cognouit adultera uirgo, me tibi teque mihi taeda pudica dedit. prodidit illa patrem - rapui de caede Thoanta. deseruit Colchos - me mea Lemnos habet. Quid refert, scelerata piam si uincit? et ipso [6,140] crimine dotata est emeruitque uirum. Lemniadum facinus culpo, non miror, Iason! quamlibet ignauis ipse dat arma dolor. dic age, si uentis ut oportuit actus iniquis intrasses portus tuque comesque meos obuiaque exissem fetu comitante gemello - hiscere nempe tibi terra roganda fuit! - quo uultu natos, quo me scelerate uideres? perfidiae pretio qua nece dignus eras? ipse quidem per me tutus sospesque fuisses, [6,150] non quia tu dignus, sed quia mitis ego. paelicis ipsa meos implessem sanguine uultus, quosque ueneficiis abstulit illa suis. Medeae Medea forem. quod si quid ab alto iustus adest uotis Iuppiter ipse meis, quod gemit Hypsipyle, lecti quoque subnuba nostri maereat et leges sentiat ipsa suas utque ego destituor coniunx materque duorum, a totidem natis orba sit aque uiro! nec male parta diu teneat peiusque relinquat: [6,160] exulet et toto quaerat in orbe fugam. quam fratri germana fuit miseroque parenti filia tam natis, tam sit acerba uiro! cum mare, cum terras consumpserit, aera temptet; erret inops, exspes, caede cruenta sua. haec ego, coniugio fraudata Thoantias, oro. uiuite deuoto nuptaque uirque toro! [7,0] VII. Dido Aeneae. [7,1] Accipe, Dardanide, moriturae carmen Elissae; quae legis a nobis ultima uerba legi. Sic ubi fata uocant, udis abiectus in herbis ad uada Maeandri concinit albus olor. Nec quia te nostra sperem prece posse moueri, alloquor: aduerso mouimus ista deo! sed meriti famam corpusque animumque pudicum cum male perdiderim, perdere uerba leue est. Certus es ire tamen miseramque relinquere Didon [7,10] atque idem uenti uela fidemque ferent. certus es, Aenea, cum foedere soluere naues quaeque ubi sint nescis, Itala regna sequi. nec noua Karthago, nec te crescentia tangunt moenia nec sceptro tradita summa tuo. facta fugis, facienda petis; quaerenda per orbem altera, quaesita est altera terra tibi. ut terram inuenias, quis eam tibi tradet habendam? quis sua non notis arua tenenda dabit? alter habendus amor tibi restat et altera Dido [7,20] quamque iterum fallas, altera danda fides. quando erit, ut condas instar Karthaginis urbem et uideas populos altus ab arce tuos? omnia ut eueniant, nec di tua uota morentur, unde tibi, quae te sic amet, uxor erit? Uror ut inducto ceratae sulpure taedae, ut pia fumosis addita tura rogis. Aeneas oculis uigilantis semper inhaeret; Aenean animo noxque diesque refert. ille quidem male gratus et ad mea munera surdus [7,30] et quo, si non sim stulta, carere uelim. non tamen Aenean, quamuis male cogitat, odi, sed queror infidum questaque peius amo. parce, Venus, nurui, durumque amplectere fratrem, frater Amor; castris militet ille tuis. aut ego quem coepi--neque enim dedignor--amare, materiam curae praebeat ille meae. Fallor et ista mihi falso iactatur imago: matris ab ingenio dissidet ille suae. te lapis et montes innataque rupibus altis [7,40] robora, te saeuae progenuere ferae aut mare, quale uides agitari nunc quoque uentis: qua tamen aduersis fluctibus ire paras? quo fugis? obstat hiems. hiemis mihi gratia prosit! adspice ut euersas concitet Eurus aquas. quod tibi malueram, sine me debere procellis; iustior est animo uentus et unda tuo. Non ego sum tanti, quod non cessaris, inique, ut pereas, dum me per freta longa fugis. exerces pretiosa odia et constantia magno, [7,50] si, dum me careas, est tibi uile mori. iam uenti ponent, strataque aequaliter unda caeruleis Triton per mare curret equis. tu quoque cum uentis utinam mutabilis esses et, nisi duritia robora uincis, eris. quid, si nescires, insana quid aequora possunt, expertae totiens tam male credis aquae? ut, pelago suadente etiam, retinacula soluas, multa tamen latus tristia pontus habet. nec uiolasse fidem temptantibus aequora prodest; [7,60] perfidiae poenas exigit ille locus, praecipue cum laesus amor, quia mater Amorum nuda Cytheriacis edita fertur aquis. Perdita ne perdam, timeo, noceamue nocenti neu bibat aequoreas naufragus hostis aquas. uiue, precor! sic te melius quam funere perdam, tu potius leti causa ferere mei. finge, age, te rapido--nullum sit in omine pondus!-- turbine deprendi; quid tibi mentis erit? protinus occurrent falsae periuria linguae [7,70] et Phrygia Dido fraude coacta mori; coniugis ante oculos deceptae stabit imago tristis et effusis sanguinolenta comis. quidquid id est "tantum merui! concedite!" dicas, quaeque cadent in te fulmina missa putes! Da breue saeuitiae spatium pelagique tuaeque; grande morae pretium tuta futura uia est. nec mihi tu curae; puero parcatur Iulo! te satis est titulum mortis habere meae. quid puer Ascanius, quid di meruere Penates? [7,80] ignibus ereptos obruet unda deos? sed neque fers tecum, nec, quae mihi, perfide, iactas, presserunt umeros sacra paterque tuos. omnia mentiris; neque enim tua fallere lingua incipit a nobis, primaque plector ego: si quaeras ubi sit formosi mater Iuli-- occidit a duro sola relicta uiro! haec mihi narraras, at me mouere merentem. inde minor culpa poena futura mea est. Nec mihi mens dubia est, quin te tua numina damnent: [7,90] per mare, per terras septima iactat hiems. fluctibus eiectum tuta statione recepi uixque bene audito nomine regna dedi. his tamen officiis utinam contenta fuissem nec mea concubitu fama sepulta foret! illa dies nocuit, qua nos decliue sub antrum caeruleus subitis conpulit imber aquis. audieram uocem; nymphas ululasse putaui: Eumenides fatis signa dedere meis. Exige, laese pudor, poenas, uiolataque lecti [7,100] iura neque ad cineres fama retenta meos! uosque mei manes animaeque cinisque Sychaei, ad quas, me miseram, plena pudoris eo. est mihi marmorea sacratus in aede Sychaeus; oppositae frondes uelleraque alba tegunt. hinc ego me sensi noto quater ore citari; ipse sono tenui dixit "Elissa, ueni!" Nulla mora est: uenio, uenio tibi debita coniunx; sum tamen admisso tarda pudore meo! da ueniam culpae; decepit idoneus auctor; [7,110] inuidiam noxae detrahit ille meae. diua parens seniorque pater, pia sarcina nati, spem mihi mansuri rite dedere uiri. si fuit errandum, causas habet error honestas: adde fidem, nulla parte pigendus erit. Durat in extremum uitaeque nouissima nostrae prosequitur fati, qui fuit ante, tenor: occidit internas coniunx mactatus ad aras et sceleris tanti praemia frater habet, exul agor cineresque uiri patriamque relinquo [7,120] et feror in dubias hoste sequente uias; adplicor ignotis fratrique elapsa fretoque; quod tibi donaui, perfide, litus emo. urbem constitui lateque patentia fixi moenia finitimis inuidiosa locis. bella tument. bellis peregrina et femina temptor uixque rudis portas urbis et arma paro. mille procis placui, qui me coiere querentes nescio quem thalamis praeposuisse suis. quid dubitas uinctam Gaetulo tradere Iarbae? [7,130] praebuerim sceleri bracchia nostra tuo. est etiam frater, cuius manus impia poscit respergi nostro sparsa cruore uiri. pone deos et quae tangendo sacra profanas! non bene caelestis impia dextra colit. si tu cultor eras elapsis igne futurus, paenitet elapsos ignibus esse deos. Forsitan et grauidam Didon, scelerate, relinquas parsque tui lateat corpore clausa meo. accedet fatis matris miserabilis infans [7,140] et nondum nato funeris auctor eris. cumque parente sua frater morietur Iuli, poenaque conexos auferet una duos. "Sed iubet ire deus." uellem, uetuisset adire Punica nec Teucris pressa fuisset humus. hoc duce nempe deo uentis agitaris iniquis et teris in rapido tempora longa freto? Pergama uix tanto tibi erant repetenda labore, Hectore si uiuo quanta fuere forent. non patrium Simoenta petis, sed Thybridis undas, [7,150] nempe ut peruenias quo cupis hospes eris. utque latet uitatque tuis obtrusa carinis, uix tibi continget terra petita seni. Hos potius populos in dotem ambage remissa accipe et aduectas Pygmalionis opes. Ilion in Tyriam transfer felicius urbem resque loco regis sceptraque sacra tene! si tibi mens auida est belli, si quaerit Iulus, unde suo partus Marte triumphus eat, quem superet, nequid desit praebebimus hostem; [7,160] hic pacis leges, hic locus arma capit. tu modo, per matrem fraternaque tela, sagittas, perque fugae comites, Dardana sacra, deos! sic superent, quoscumque tua de gente reportas Mars ferus et damni sit modus ille tui Ascaniusque suos feliciter inpleat annos et senis Anchisae molliter ossa cubent! parce, precor, domui, quae se tibi tradit habendam! quod crimen dicis praeter amasse meum? non ego sum Pthias magnisque oriunda Mycenis, [7,170] nec steterunt in te uirque paterque meus. si pudet uxoris, non nupta, sed hospita dicar; dum tua sit Dido, quidlibet esse feret. Nota mihi freta sunt Afrum plangentia litus; temporibus certis dantque negantque uiam: cum dabit aura uiam, praebebis carbasa uentis; nunc leuis eiectam continet alga ratem. tempus ut obseruem, manda mihi: certius ibis, nec te, si cupies, ipsa manere sinam. et socii requiem poscunt, laniataque classis [7,180] postulat exiguas semirefecta moras. pro meritis et siqua tibi debebimus ultra, pro spe coniugii tempora parua peto: dum freta mitescunt et amor, dum temperat usum, fortiter edisco tristia posse pati. Si minus, est animus nobis effundere uitam; in me crudelis non potes esse diu. adspicias utinam, quae sit scribentis imago; scribimus, et gremio Troicus ensis adest; perque genas lacrimae strictum labuntur in ensem, [7,190] qui iam pro lacrimis sanguine tinctus erit. quam bene conueniunt fato tua munera nostro! instruis impensa nostra sepulcra breui. nec mea nunc primum feriuntur pectora telo: ille locus saeui uulnus amoris habet. Anna soror, soror Anna, meae male conscia culpae, iam dabis in cineres ultima dona meos. nec consumpta rogis inscribar Elissa Sychaei, hoc tantum in tumuli marmore carmen erit: praebuit aeneas et causam mortis et ensem. [7,200] ipsa sua Dido concidit usa manu. [8,0] VIII. Hermione Oresti. [8,1] Alloquor Hermione nuper fratremque uirumque nunc fratrem. nomen coniugis alter habet. Pyrrhus Achillides, animosus imagine patris, inclusam contra iusque piumque tenet. quod potui renui, ne non inuita tenerer, cetera femineae non ualuere manus. "quid facis, Aeacidae? non sum sine uindice!" dixi "haec tibi sub domino est, Pyrrhe, puella suo!" surdior ille freto clamantem nomen Orestis [8,10] traxit inornatis in sua tecta comis. quid grauius capta Lacedaemone serua tulissem, si raperet Graias barbara turba nurus? parcius Andromachen uexauit Achaia uictrix, cum Danaus Phrygias ureret ignis opes. At tu, cura mei si te pia tangit, Oreste, inice non timidas in tua iura manus! an si quis rapiat stabulis armenta reclusis, arma feras, rapta coniuge lentus eris? sit socer exemplo nuptae repetitor ademptae, [8,20] cui pia militiae causa puella fuit; si pater ignauus uidua plorasset in aula, nupta foret Paridi mater, ut ante fuit. Nec tu mille rates sinuosaque uela pararis nec numeros Danai militis: ipse ueni! sic quoque eram repetenda tamen, nec turpe marito aspera pro caro bella tulisse toro. quid, quod auus nobis idem Pelopeius Atreus, et si non esses uir mihi, frater eras. uir, precor, uxori, frater succurre sorori; [8,30] instant officio nomina bina tuo. Me tibi Tyndareus, uita grauis auctor et annis tradidit; arbitrium neptis habebat auus. at pater Aeacidae promiserat inscius acti; plus patre, quo prior est ordine, posset auus. cum tibi nubebam, nulli mea taeda nocebat; si iungar Pyrrho, tu mihi laesus eris. et pater ignoscet nostro Menelaus amori; succubuit telis praepetis ipse dei. quem sibi permisit, genero concedet amorem. [8,40] proderit exemplo mater amata suo. tu mihi, quod matri pater est. quas egerat olim Dardanius partes aduena, Pyrrhus agit. ille licet patriis sine fine superbiat actis; et tu quae referas facta parentis habes. Tantalides omnes ipsumque regebat Achillem; hic pars militiae, dux erat ille ducum. tu quoque habes proauum Pelopem Pelopisque parentem; si melius numeres, a Ioue quintus eris. Nec uirtute cares. arma inuidiosa tulisti; [8,50] sed tu quid faceres? induit illa pater. materia uellem fortis meliore fuisses; non lecta est operi, sed data causa tuo. hanc tamen implesti; iuguloque Aegisthus aperto tecta cruentauit, quae pater ante tuus. increpat Aeacides laudemque in crimina uertit; et tamen aspectus sustinet ille meos. rumpor et ora mihi pariter cum mente tumescunt pectoraque inclusis ignibus usta dolent. Hermione coram quisquamne obiecit Oresti, [8,60] nec mihi sunt uires, nec ferus ensis adest! flere licet certe; flendo diffundimus iram, perque sinum lacrimae fluminis instar eunt. has semper solas habeo semperque profundo; ument incultae fonte perenne genae. Num generis fato, quod nostros errat in annos, Tantalides matres apta rapina sumus? non ego fluminei referam mendacia cygni nec querar in plumis delituisse Iouem. qua duo porrectus longe freta distinet Isthmos, [8,70] uecta peregrinis Hippodamia rotis. Castori Amyclaeo et Amyclaeo Polluci reddita Mopsopia Taenaris urbe soror; Taenaris Idaeo trans aequor ab hospite rapta Argolicas pro se uertit in arma manus. uix equidem memini. memini tamen: omnia luctus, omnia solliciti plena timoris erant. flebat auus Phoebeque soror fratresque gemelli, orabat superos Leda suumque Iouem. ipsa ego non longos etiam tunc scissa capillos [8,80] clamabam "sine me, me sine, mater abis?" nam coniunx aberat. ne non Pelopeia credar, ecce Neoptolemo praeda parata fui. Pelides utinam uitasset Apollinis arcus! damnaret nati facta proterua pater. nec quondam placuit nec nunc placuisset Achilli abducta uiduum coniuge flere uirum. quae mea caelestes iniuria fecit iniquos? quodue mihi miserae sidus obesse querar? parua mea sine matre fui; pater arma ferebat; [8,90] et duo cum uiuant, orba duobus eram. non tibi blanditias primis, mea mater, in annis incerto dictas ore puella tuli. non ego captaui breuibus tua colla lacertis, nec gremio sedi sarcina grata tuo. non cultus tibi cura mei, nec pacta marito intraui thalamos matre parante nouos. obuia prodieram reduci tibi (uera fatebor), nec facies nobis nota parentis erat! te tamen esse Helenen, quod eras pulcherrima, sensi; [8,100] ipsa requirebas quae tua nata foret. Pars haec una mihi, coniunx bene cessit Orestes; is quoque, ni pro se pugnet, ademptus erit. Pyrrhus habet captam reduce et uictore parente; munus et hoc nobis diruta Troia dedit! cum tamen altus equis Titan radiantibus instant, perfruor infelix liberiore malo; nox ubi me thalamis ululantem et acerba gementem condidit in maesto procubuique toro, pro somno lacrimis oculi funguntur obortis [8,110] quaque licet fugio sicut ab hoste uiro. saepe malis stupeo rerumque oblita locique ignara tetigi Scyria membra manu; utque nefas sensi, male corpora tacta relinquo et mihi pollutas credor habere manus. saepe Neoptolemi pro nomine nomen Orestis exit, et errorem uocis ut omen amo. Per genus infelix iuro generisque parentem, qui freta, qui terras et sua regna quatit; per patris ossa tui, patrui mihi, quae tibi debent, [8,120] quod se sub tumulo fortiter ulta iacent: aut ego praemoriar primoque exstinguar in aeuo, aut ego Tantalidae Tantalis uxor ero! [9,0] IX. Deianira Herculi. [9,1] Mittor ad Alciden a coniuge conscia mentis littera si coniunx Deianira tua est. Gratulor Oechaliam titulis accedere nostris, uictorem uictae succubuisse queror. fama Pelasgiadas subito peruenit in urbes decolor et factis infitianda tuis, quem numquam Iuno seriesque inmensa laborum fregerit, huic Iolen inposuisse iugum. hoc uelit Eurystheus, uelit hoc germana Tonantis, [9,10] laetaque sit uitae labe nouerca tuae. at non ille uelit, cui nox (si creditur) una non tanti, ut tantus conciperere, fuit. Plus tibi quam Iuno nocuit Venus: illa premendo sustulit, haec humili sub pede colla tenet. respice uindicibus pacatum uiribus orbem, qua latam Nereus caerulus ambit humum. se tibi pax terrae, tibi se tuta aequora debent; implesti meritis Solis utramque domum. quod te laturum est, caelum prius ipse tulisti: [9,20] Hercule supposito sidera fulsit Atlans. quid nisi notitia est misero quaesita pudori, si cumulas sturpi facta priora nota? tene ferunt geminos pressisse tenaciter angues, cum tener in cunis iam Ioue dignus eras? coepisti melius quam desinis; ultima primis cedunt: dissimiles hic uir et ille puer. quem non mille ferae, quem non Stheneleius hostis, non potuit Iuno uincere, uincit Amor. At bene nupta feror, quia nominer Herculis uxor, [9,30] sitque socer, rapidis qui tonat altus equis. quam male inaequales ueniunt ad aratra iuuenci, tam premitur magno coniuge nupta minor. non honor est sed onus species laesura ferentes: siqua uoles apte nubere, nube pari. uir mihi semper abest, et coniuge notior hospes monstraque terribiles persequiturque feras. ipsa domo uidua uotis operata pudicis torqueor, infesto ne uir ab hoste cadat; inter serpentes aprosque auidosque leones [9,40] iactor et haesuros terna per ora canes. me pecudum fibrae simulacraque inania somni ominaque arcana nocte petita mouent. aucupor infelix incertae murmura famae speque timor dubia spesque timore cadit. mater abest queriturque deo placuisse potenti, nec pater Amphitryon nec puer Hyllus adest. arbiter Eurystheus astu Iunonis iniquae sentitur nobis iraque longa deae. Haec mihi ferre parum; peregrinos addis amores, [9,50] et mater de te quaelibet esse potest. non ego Partheniis temeratam uallibus Augen nec referam partus, Ormeni nympha, tuos; non tibi crimen erunt, Teuthrantia turba, sorores, quarum de populo nulla relicta tibi est. una, recens crimen, referetur adultera nobis, unde ego sum Lydo facta nouerca Lamo. Maeandros, totiens qui terris errat in isdem, qui lassas in se saepe retorquet aquas, uidit in Herculeo suspensa monilia collo, [9,60] illo, cui caelum sarcina parua fuit. non puduit fortes auro cohibere lacertos et solidis gemmas opposuisse toris? nempe sub his animam pestis Nemeaea lacertis edidit, unde umerus tegmina laeuus habet. ausus es hirsutos mitra redimire capillos! aptior Herculeae populus alba comae. nec te Maeonia lasciuae more puellae incingi zona dedecuisse pudet? non tibi succurrit crudi Diomedis imago, [9,70] efferus humana qui dape pauit equas? si te uidisset cultu Busiris in isto, huic uictor uicto nempe pudendus eras! detrahat Antaeus duro redimicula collo, ne pigeat molli succubuisse uiro! Inter Ioniacas calathum tenuisse puellas diceris et dominae pertimuisse minas. non fugis, Alcide, uictricem mille laborum rasilibus calathis inposuisse manum crassaque robusto deducis pollice fila [9,80] aequaque formosae pensa rependis erae? a! quotiens, digitis dum torques stamina duris, praeualidae fusos conminuere manus! {Crederis infelix scuticae tremefactus habenis ante pedes dominae procubuisse tuae. eximiis pompis praeconia summa triumphi} factaque narrabas dissimulanda tibi: scilicet immanes elisis faucibus hydros infantem caudis inuoluisse manum; ut Tegeaeus aper cupressifero Erymantho [9,90] incubet et uasto pondere laedat humum; non tibi Threiciis adfixa penatibus ora, non hominum pingues caede tacentur equae, prodigiumque triplex, armenti diues Hiberi Geryones, quamuis in tribus unus erat; inque canes totidem trunco digestus ab uno Cerberos implicitis angue minante comis; quaeque redundabat fecundo uulnere serpens fertilis et damnis diues ab ipsa suis, quique inter laeuumque latus laeuumque lacertum [9,100] praegraue conpressa fauce pependit onus, et male confisum pedibus formaque bimembri pulsum Thessalicis agmen equestre iugis. Haec tu Sidonio potes insignitus amictu dicere? non cultu lingua retenta silet? se quoque nympha tuis ornauit Dardanis armis et tulit a capto nota tropaea uiro. i nunc, tolle animos et fortia gesta recense: quo tu non esses, iure uir illa fuit. qua tanto minor es, quanto te, maxime rerum, [9,110] quam quos uicisti, uincere maius erat. illi procedit rerum mensura tuarum, cede bonis: heres laudis amica tuae. o pudor! hirsuti costis exuta leonis aspera texerunt uellera molle latus! falleris et nescis: non sunt spolia illa leonis, sed tua, tuque feri uictor es, illa tui. femina tela tulit Lernaeis atra uenenis, ferre grauem lana uix satis apta colum, instruxitque manum claua domitrice ferarum [9,120] uidit et in speculo coniugis arma sui. Haec tamen audieram; licuit non credere famae, et uenit ad sensus mollis ab aure dolor. ante meos oculos adducitur aduena paelex, nec mihi, quae patior, dissimulare licet! non sinis auerti: mediam captiua per urbem inuitis oculis adspicienda uenit. nec uenit incultis captarum more capillis: fortunam uultu fassa decente suam ingreditur late lato spectabilis auro, [9,130] qualiter in Phrygia tu quoque cultus eras; dat uultum populo sublimis ut Hercule uicto: Oechaliam uiuo stare parente putes; forsitan et pulsa Aetolide Deianira nomine deposito paelicis uxor erit, Eurytidosque Ioles Atque Aonii Alcidae turpia famosus corpora iunget Hymen. mens fugit admonitu, frigusque perambulat artus, et iacet in gremio languida facta manus. Me quoque cum multis, sed me sine crimine amasti; [9,140] ne pigeat, pugnae bis tibi causa fui. cornua flens legit ripis Achelous in udis truncaque limosa tempora mersit aqua; semiuir occubuit in letifero Eueno Nessus et infecit sanguis equinus aquas. sed quid ego haec refero? scribenti nuntia uenit fama uirum tunicae tabe perire meae. ei mihi! quid feci? quo me furor egit amantem? impia quid dubitas Deianira mori? An tuus in media coniunx lacerabitur Oeta, [9,150] tu sceleris tanti causa superstes eris? siquid adhuc habeo facti, cur Herculis uxor credar, coniugii mors mea pignus erit. tu quoque cognosces in me, Meleagre, sororem! impia quid dubitas Deianira mori? Heu deuota domus! solio sedet Agrios alto; Oenea desertum nuda senecta premit; exulat ignotis Tydeus germanus in oris; alter fatali uiuus in igne fuit; exegit ferrum sua per praecordia mater. [9,160] impia quid dubitas Deianira mori? Deprecor hoc unum per iura sacerrima lecti, ne uidear fatis insidiata tuis. Nessus, ut est auidum percussus harundine pectus, "hic," dixit, "uires sanguis amoris habet." illita Nesseo misi tibi texta ueneno. impia quid dubitas Deianira mori? Iamque uale, seniorque pater germanaque Gorge et patria et patriae frater adempte tuae et tu lux oculis hodierna nouissima nostris [9,170] uirque (sed o possis!) et puer Hylle, uale! [10,0] X. Ariadne Theseo. [10,1] Illa relicta feris etiam nunc, improbe Theseu uiuit. Et haec aequa mente tulisse uelis? Mitius inueni quam te genus omne ferarum; credita non ulli quam tibi peius eram. quae legis, ex illo, Theseu, tibi litore mitto unde tuam sine me uela tulere ratem, in quo me somnusque meus male prodidit et tu, per facinus somnis insidiate meis. Tempus erat, uitrea quo primum terra pruina [10,10] spargitur et tectae fronde queruntur aues; incertum uigilans ac somno languida moui Thesea prensuras semisupina manus: nullus erat. referoque manus iterumque retempto perque torum moueo bracchia: nullus erat. excussere metus somnum; conterrita surgo membraque sunt uiduo praecipitata toro. protinus adductis sonuerunt pectora palmis utque erat e somno turbida, rupta coma est. Luna fuit; specto siquid nisi litora cernam; [10,20] quod uideant oculi, nil nisi litus habent. nunc huc, nunc illuc et utroque sine ordine, curro, alta puellares tardat harena pedes. interea toto clamanti litore "Theseu!" reddebant nomen concaua saxa tuum et quotiens ego te, totiens locus ipse uocabat; ipse locus miserae ferre uolebat opem. Mons fuit; apparent frutices in uertice rari; hinc scopulus raucis pendet adesus aquis. adscendo; uires animus dabat; atque ita late [10,30] aequora prospectu metior alta meo. inde ego (nam uentis quoque sum crudelibus usa) uidi praecipiti carbasa tenta Noto. aut uidi aut fuerant quae me uidisse putarem; frigidior glacie semianimisque fui. nec languere diu patitur dolor. excitor illo, excitor et summa Thesea uoce uoco. "quo fugis?" exclamo "scelerate reuertere Theseu! flecte ratem! numerum non habet illa suum!" Haec ego. quod uoci deerat, plangore replebam; [10,40] uerbera cum uerbis mixta fuere meis. si non audires, ut saltem cernere posses: iactatae late signa dedere manus. candidaque imposui longae uelamina uirgae scilicet oblitos admonitura mei. iamque oculis ereptus eras. tum denique fleui; torpuerant molles ante dolore genae. quid potius facerent, quam me mea lumina flerent, postquam desieram uela uidere tua? aut ego diffusis erraui sola capillis, [10,50] qualis ab Ogygio concita Baccha deo; aut mare prospiciens in saxo frigida sedi, quamque lapis sedes, tam lapis ipsa fui. saepe torum repeto qui nos acceperat ambos, sed non acceptos exhibiturus erat et tua quae possum pro te uestigia tango strataque quae membris intepuere tuis. incumbo lacrimisque toro manante profusis "pressimus" exclamo "te duo, redde duos! uenimus huc ambo; cur non discedimus ambo? [10,60] perfide, pars nostri, lectule, maior ubi est?" Quid faciam? quo sola ferar? uacat insula cultu; non hominum uideo, non ego facta boum. omne latus terrae cingit mare; nauita nusquam. nulla per ambiguas puppis itura uias. finge dari comitesque mihi uentosque ratemque, quid sequar? accessus terra paterna negat. ut rate felici pacata per aequora labar, temperet ut uentos Aeolus; exul ero. non ego te, Crete, centum digesta per urbes, [10,70] adspiciam, puero cognita terra Ioui. at pater et tellus iusto regnata parenti prodita sunt facto, nomina cara, meo, cum tibi, ne uictor tecto morerere recuruo, quae regerent passus, pro duce fila dedi. tum mihi dicebas: "per ego ipsa pericula iuro te fore, dum nostrum uiuet uterque, meam." Viuimus, et non sum, Theseu, tua, si modo uiuis, femina periuri fraude sepulta uiri. me quoque, qua fratrem mactasses, improbe, claua! [10,80] esset, quam dederas, morte soluta fides. nunc ego non tantum, quae sum passura, recordor, sed quaecumque potest ulla relicta pati. occurrunt animo pereundi mille figurae, morsque minus poenae quam mora mortis habet. iam iam uenturos aut hac aut suspicor illac, qui lanient auido uiscera dente lupos. forsitan et fuluos tellus alat ista leones? quis scit an et saeuas tigridas insula habet. et freta dicuntur magnas expellere phocas; [10,90] quis uetat et gladios per latus ire meum? Tantum ne religer dura captiua catena, neue traham serua grandia pensa manu, cui pater est Minos, cui mater filia Phoebi, quodque magis memini, quae tibi pacta fui! si mare, si terras porrectaque litora uidi, multa mihi terrae, multa minantur aquae. caelum restabat; timeo simulacra deorum; destituor rapidis praeda cibusque feris. siue colunt habitantque uiri, diffidimus illis; [10,100] externos didici laesa timere uiros. Viueret Androgeos utinam, nec facta luisses impia funeribus, Cecropi terra, tuis; nec tua mactasset nodoso stipite, Theseu, ardua parte uirum dextera, parte bouem; nec tibi, quae reditus monstrarent, fila dedissem, fila per adductas saepe recepta manus. non equidem miror, si stat uictoria tecum strataque Cretaeam belua planxit humum. non poterant figi praecordia ferrea cornu; [10,110] ut te non tegeres, pectore tutus eras. illic tu silices, illic adamanta tulisti, illic, qui silices, Thesea, uincat, habes. Crudeles somni, quid me tenuistis inertem? aut semel aeterna nocte premenda fui. uos quoque crudeles uenti, nimiumque parati flaminaque in lacrimas officiosa meas; dextera crudelis, quae me fratremque necauit, et data poscenti, nomen inane, fides: in me iurarunt somnus uentusque fidesque: [10,120] prodita sum causis una puella tribus. Ergo ego nec lacrimas matris moritura uidebo nec mea qui digitis lumina condat, erit. spiritus infelix peregrinas ibit in auras nec positos artus unguet amica manus. ossa superstabunt uolucres inhumata marinae; haec sunt officiis digna sepulcra meis. ibis Cecropios portus patriaque receptus, cum steteris urbis celsus in arce tuae et bene narraris letum taurique uirique [10,130] sectaque per dubias saxea tecta uias; me quoque narrato sola tellure relictam; non ego sum titulis subripienda tuis! nec pater est Aegeus, nec tu Pittheidos Aethrae filius; auctores saxa fretumque tui. Di facerent ut me summa de puppe uideres, mouisset uultus maesta figura tuos. nunc quoque non oculis, sed qua potes, adspice mente haerentem scopulo quem uaga pulsat aqua; adspice demissos lugentis more capillos [10,140] et tunicas lacrimis sicut ab imbre graues! corpus ut impulsae segetes aquilonibus horret litteraque articulo pressa tremente labat. non te per meritum, quoniam male cessit, adoro; debita sit facto gratia nulla meo. sed ne poena quidem. si non ego causa salutis, non tamen est cur sis tu mihi causa necis. Has tibi plangendo lugubria pectora lassas infelix tendo trans freta lata manus; hos tibi qui superant ostendo maesta capillos; [10,150] per lacrimas oro, quas tua facta mouent: flecte ratem, Theseu, uersoque relabere uento; si prius occidero, tu tamen ossa feres. [11,0] XI. Canace Macareo. [11,1] {Aeolis Aeolidae quam non habet ipsa salutem mittit et armata uerba notata manu.} Siqua tamen caecis errabunt scripta lituris, oblitus a dominae caede libellus erit. dextra tenet calamum, strictum tenet altera ferrum et iacet in gremio charta soluta meo. haec est Aeolidos fratri scribentis imago; sic uideor duro posse placere patri. Ipse necis cuperem nostrae spectator adesset [11,10] auctorisque oculis exigeretur opus ut ferus est multoque suis truculentior euris, spectasset siccis uulnera nostra genis. scilicet est aliquid cum saeuis uiuere uentis; ingenio populi conuenit ille sui. ille Noto Zephyroque et Sithonio Aquiloni imperat et pinnis, Eure proterue, tuis. imperat heu! uentis; tumidae non imperat irae possidet et uitiis regna minora suis. quid iuuat admotam per auorum nomina caelo [11,20] inter cognatos posse referre Iouem? num minus infestum, funebria munera, ferrum feminea teneo, non mea tela, manu? O utinam, Macareu, quae nos commisit in unum, uenisset leto serior hora meo! cur umquam plus me, frater, quam frater amasti et tibi, non debet quod soror esse, fui? ipsa quoque incalui, qualemque audire solebam, nescio quem sensi corde tepente deum. fugerat ore color, macies adduxerat artus, [11,30] sumebant minimos ora coacta cibos; nec somni faciles et nox erat annua nobis et gemitum nullo laesa dolore dabam. nec cur haec facerem, poteram mihi reddere causam nec noram quid amans esset; at illud eram. Prima malum nutrix animo praesensit anili; prima mihi nutrix "Aeoli," dixit, "amas!" erubui gremioque pudor deiecit ocellos; haec satis in tacita signa fatentis erant. iamque tumescebant uitiati pondera uentris [11,40] aegraque furtiuum membra grauabat onus. quas mihi non herbas, quae non medicamina nutrix attulit audaci supposuitque manu, ut penitus nostris (hoc te celauimus unum) uisceribus crescens excuteretur onus! a! nimium uiuax admotis restitit infans artibus et tecto tutus ab hoste fuit. iam nouiens erat orta soror pulcherrima Phoebi et noua luciferos Luna mouebat equos; nescia, quae faceret subitos mihi causa dolores, [11,50] et rudis ad partus et noua miles eram. nec tenui uocem. "quid" ait "tua crimina prodis?" oraque clamantis conscia pressit anus. quid faciam infelix? gemitus dolor edere cogit, sed timor et nutrix et pudor ipse uetant. contineo gemitus elapsaque uerba reprendo et cogor lacrimas combibere ipsa meas. mors erat ante oculos et opem Lucina negabat et graue si morerer mors quoque crimen erat; cum super incumbens scissa tunicaque comaque [11,60] pressa refouisti pectora nostra tuis, et mihi "uiue, soror, soror o carissima," aisti "uiue nec unius corpore perde duos. spes bona det uires; fratri nam nupta futura es. illius de quo mater et uxor eris." Mortua, crede mihi, tamen ad tua uerba reuixi et positum est uteri crimen onusque mei. quid tibi grataris? media sedet Aeolus aula; crimina sunt oculis subripienda patris. frugibus infantem ramisque albentis oliuae [11,70] et leuibus uittis sedula celat anus fictaque sacra facit dicitque precantia uerba; dat populus sacris, dat pater ipse uiam. iam prope limen erat. patrias uagitus ad aures uenit et indicio proditur ille suo. eripit infantem mentitaque sacra reuelat Aeolus. insana regia uoce sonat. ut mare fit tremulum, tenui cum stringitur aura, ut quatitur tepido fraxina uirga Noto, sic mea uibrari pallentia membra uideres; [11,80] quassus ab imposito corpore lectus erat. inruit et nostrum uulgat clamore pudorem et uix a misero continet ore manus. ipsa nihil praeter lacrimas pudibunda profudi. torpuerat gelido lingua retenta metu. Iamque dari paruum canibusque auibusque nepotem iusserat in solis destituique locis. uagitus dedit ille miser (sensisse putares) quaque suum poterat uoce rogabat auum. quid mihi tunc animi credis, germane, fuisse [11,90] (nam potes ex animo colligere ipse tuo) cum mea me coram siluas inimicus in altas uiscera montanis ferret edenda lupis? exierat thalamo. tunc demum pectora plangi contigit inque meas unguibus ire comas. Interea patrius uultu maerente satelles uenit et indignos edidit ore sonos: 'Aeolus hunc ensem mittit tibi' (tradidit ensem) 'et iubet ex merito scire, quid iste uelit.' scimus et utemur uiolento fortiter ense; [11,100] pectoribus condam dona paterna meis. his mea muneribus, genitor, conubia donas? hac tua dote, pater, filia diues erit? tolle procul, decepte, faces, Hymenaee, maritas et fuge turbato tecta nefanda pede! ferte faces in me quas fertis, Erinyes atrae, et meus ex isto luceat igne rogus! nubite felices Parca meliore sorores; amissae memores sed tamen este mei! [11,110] Quid puer admisit tam paucis editus horis? quo laesit facto uix bene natus auum? si potuit meruisse necem, meruisse putetur; a! miser admisso plectitur ille meo! nate, dolor matris, rapidarum praeda ferarum, ei mihi! natali dilacerate tuo, nate, parum fausti miserabile pignus amoris, haec tibi prima dies, haec tibi summa fuit. non mihi te licuit lacrimis perfundere iustis, in tua non tonsas ferre sepulcra comas; [11,120] non super incubui, non oscula frigida carpsi; diripiunt auidae uiscera nostra ferae. Ipsa quoque infantis cum uulnere prosequar umbras; nec mater fuero dicta nec orba diu. tu tamen, o frustra miserae sperate sorori, sparsa, precor, nati collige membra tui et refer ad matrem socioque impone sepulcro urnaque nos habeat quamlibet arta duos! uiue memor nostri lacrimasque in uulnera funde, neue reformida corpus amantis amans. [11,130] tu, rogo, dilectae nimium mandata sororis perfer! mandatum persequar ipsa patris. [12,0] XII. Medea Iasoni. [12,1] {Exul inops comtempta nouo Medea marito dicit, an a regnis tempora nulla uacant?} At tibi Colchorum, memini, regina uacaui, ars mea cum peteres ut tibi ferret opem! tunc quae dispensant mortalia fila sorores, debuerant fusos euoluisse meos; tum potui Medea mori bene! quidquid ab illo produxi uitae tempore, poena fuit. Ei mihi! cur umquam iuuenalibus acta lacertis [12,10] Phrixeam petiit Pelias arbor ouem? cur umquam Colchi Magnetida uidimus Argon turbaque Phasiacam Graia bibistis aquam? cur mihi plus aequo flaui placuere capilli et decor et linguae gratia ficta tuae? aut, semel in nostras quoniam noua puppis harenas uenerat audacis attuleratque uiros, isset anhelatos non praemedicatus in ignes inmemor Aesonides oraque adusta boum! semina iecisset totidem seuisset et hostes, [12,20] ut caderet cultu cultor ab ipse suo! quantum perfidiae tecum, scelerate, perisset! dempta forent capiti quam mala multa meo! Est aliqua ingrato meritum exprobrare uoluptas; hac fruar, haec de te gaudia sola feram. iussus inexpertam Colchos aduertere puppim intrasti patriae regna beata meae. hoc illic Medea fui, noua nupta quod hic est; quam pater est illi, tam mihi diues erat. hic Ephyren bimarem, Scythia tenus ille niuosa [12,30] omne tenet, Ponti qua plaga laeua iacet. Accipit hospitio iuuenes Aeeta Pelasgos, et premitis pictos corpora Graia toros. tunc ego te uidi, tunc coepi scire, quid esses; illa fuit mentis prima ruina meae. et uidi et perii! nec notis ignibus arsi, ardet ut ad magnos pinea taeda deos. et formosus eras et me mea fata trahebant: abstulerant oculi lumina nostra tui. perfide, sensisti! quis enim bene celat amorem? [12,40] eminet indicio prodita flamma suo. Dicitur interea tibi lex, ut dura ferorum insolito premeres uomere colla boum. Martis erant tauri plus quam per cornua saeui, quorum terribilis spiritus ignis erat, aere pedes solidi praetentaque naribus aera, nigra per adflatus haec quoque facta suos. semina praeterea populos genitura iuberis spargere deuota lata per arua manu, qui peterent natis secum tua corpora telis: [12,50] illa est agricolae messis iniqua suo. lumina custodis succumbere nescia somno ultimus est aliqua decipere arte labor. Dixerat Aeetes: maesti consurgitis omnes, mensaque purpureos deserit alta toros. quam tibi tunc longe regnum dotale Creusae et socer et magni nata Creontis erat? tristis abis. oculis abeuntem prosequor udis et dixit tenui murmure lingua: "uale!" ut positum tetigi thalamo male saucia lectum, [12,60] acta est per lacrimas nox mihi quanta fuit. ante oculos taurique meos segetesque nefandae, ante meos oculos peruigil anguis erat. hinc amor, hinc timor est--ipsum timor auget amorem. mane erat et thalamo cara recepta soror disiectamque comas auersaque in ora iacentem inuenit et lacrimis omnia plena meis. orat opem Minyis, {alter petit, impetrat alter,} Aesonio iuueni quod rogat illa, damus. Est nemus et piceis et frondibus ilicis atrum, [12,70] uix illuc radiis solis adire licet; sunt in eo (fuerant certe) delubra Dianae: aurea barbarica stat dea facta manu. noscis an exciderunt mecum loca? uenimus illuc; orsus es infido sic prior ore loqui: "ius tibi et arbitrium nostrae fortuna salutis tradidit inque tua est uitaque morsque manu. perdere posse sat est, siquem iuuet ipsa potestas; sed tibi seruatus gloria maior ero. per mala nostra precor, quorum potes esse leuamen, [12,80] per genus et numen cuncta uidentis aui, per triplices uultus arcanaque sacra Dianae et si forte aliquos gens habet ista deos: o uirgo, miserere mei, miserere meorum, effice me meritis tempus in omne tuum! quodsi forte uirum non dedignare Pelasgum (sed mihi tam faciles unde meosque deos?) spiritus ante meus tenues uanescet in auras, quam thalamo, nisi tu, nupta sit ulla meo. conscia sit Iuno sacris praefecta maritis [12,90] et dea marmorea cuius in aede sumus!" Haec animum (et quota pars haec sunt?) mouere puellae simplicis et dextrae dextera iuncta meae. uidi etiam lacrimas (an pars est fraudis in illis?); sic cito sum uerbis capta puella tuis. iungis et aeripedes inadusto corpore tauros et solidam iusso uomere findis humum. arua uenenatis pro semine dentibus imples, nascitur et gladios scutaque miles habet. ipsa ego, quae dederam medicamina, pallida sedi, [12,100] cum uidi subitos arma tenere uiros, donec terrigenae, facinus mirabile!, fratres inter se strictas conseruere manus. Insopor ecce uigil squamis crepitantibus horrens sibilat et torto pectore uerrit humum. dotis opes ubi erant? ubi erat tibi regia coniunx quique maris gemini distinet Isthmos aquas? illa ego, quae tibi sum nunc denique barbara facta, nunc tibi sum pauper, nunc tibi uisa nocens, flammea subduxi medicato lumina somno [12,110] et tibi quae raperes uellera tuta dedi. proditus est genitor, regnum patriamque reliqui, munus in exilio quod licet esse tuli, uirginitas facta est peregrini praeda latronis, optima cum cara matre relicta soror. At non te fugiens sine me, germane, reliqui. deficit hoc uno littera nostra loco: quod facere ausa mea est, non audet scribere dextra. sic ego, sed tecum, dilaceranda fui! nec tamen extimui (quid enim post illa timerem?) [12,120] credere me pelago femina iamque nocens. numen ubi est? ubi di? meritas subeamus in alto, tu fraudis poenas, credulitatis ego. Compressos utinam Symplegades elisissent nostraque adhaererent ossibus ossa tuis! aut nos Scylla rapax canibus misisset edendos! debuit ingratis Scylla nocere uiris. quaeque uomit totidem fluctus totidemque resorbet, nos quoque Trinacriae subposuisset aquae! sospes ad Haemonias uictorque reuerteris urbes; [12,130] ponitur ad patrios aurea lana deos. Quid referam Peliae natas pietate nocentes caesaque uirginea membra paterna manu? ut culpent alii, tibi me laudare necesse est, pro quo sum totiens esse coacta nocens. ausus es (o ! iusto desunt sua uerba dolori), ausus es "Aesonia" dicere "cede domo!" iussa domo cessi natis comitata duobus et, qui me sequitur semper, amore tui. ut subito nostras Hymen cantatus ad aures [12,140] uenit et accenso lampades igne micant tibiaque effundit socialia carmina uobis, at mihi funerea flebiliora tuba, pertimui, nec adhuc tantum scelus esse putabam, sed tamen in toto pectore frigus erat. turba ruunt et "Hymen<