[7,0] Vita Galbae
[7,1] I. Progenies Caesarum in Nerone defecit; quod futurum, compluribus quidem
signis, sed uel euidentissimis duobus apparuit. Liuiae, olim post Augusti
statim nuptias Veientanum suum reuisendi, praeteruolans aquila gallinam
albam ramulum lauri rostro tenentem, ita ut rapuerat, demisit in gremium;
cumque nutriri alitem, pangi ramulum placuisset, tanta pullorum suboles
prouenit, ut hodieque ea uilla ad Gallinas uocetur, tale uero lauretum, ut
triumphaturi Caesares inde laureas decerperent; fuitque mox triumphantibus,
illas confestim eodem loco pangere; et obseruatum est, sub cuiusque obitum
arborem ab ipso institutam elanguisse. Ergo nouissimo Neronis anno et silua
omnis exaruit radicitus, et quidquid ibi gallinarum erat interiit; ac
subinde tacta de caelo Caesarum aede, capita omnibus simul statuis
deciderunt, Augusti etiam sceptrum e manibus excussum est.
[7,2] II. Neroni Galba successit nullo gradu contingens Caesarum domum, sed haud
dubie nobilissimus magnaque et uetere prosapia, ut qui statuarum titulis
pronepotem se Quinti Catuli Capitolini semper ascripserit, imperator uero
etiam stemma in atrio proposuerit, quo paternam originem ad Iouem, maternam
ad Pasiphaen Minois uxorem referret.
[7,3] III. Imagines et elogia uniuersi generis exsequi longum est: familiae
breuiter attingam. Qui prius Sulpiciorum cognomen Galbae tulit, cur aut
unde traxerit, ambigitur. Quidam putant, quod oppidum Hispaniae frustra diu
oppugnatum inlitis demum galbano facibus succenderit; alii; quod in
diuturna ualitudine galbeo, id est remediis lana inuolutis, assidue
uteretur: nonnulli, quod praepinguis fuerit uisus, quem galbam Galli
uocent; uel contra, quod tam exilis, quam sunt animalia quae in aesculis
nascuntur appellanturque galbae. Familiam illustrauit Seruius Galba
consularis, temporum suorum et eloquentissimus, quem tradunt Hispaniam ex
praetura optinentem, triginta Lusitanorum milibus perfidia trucidatis,
Viriatini belli causam exstitisse. Eius nepos ob repulsa consulatus
infensus Iulio Caesari, cuius legatus in Gallia fuerat, conspirauit cum
Cassio et Bruto, propter quod Pedia lege damnatus est. Ab hoc sunt
imperatoris Galbae auus ac pater: auus clarior studiis quam dignitate (non
enim egressus praeturae gradum) multiplicem nec incuriosam historiam
edidit; pater consulatu functus, quamquam breui corpore, atque etiam
gibber, modicaeque in dicendo facultatis, causas industrie actitauit.
Vxores habuit Mummiam Achaiam, neptem Catuli proneptemque L. Mummi, qui
Corinthum excidit; item Liuiam Ocellinam ditem admodum et pulchram, a qua
tamen nobilitatis causa appetitus ultro existimatur, et aliquando enixius
post quam subinde instantis uitium corporis secreto posita ueste detexit,
ne quasi ignaram fallere uideretur. Ex Achaica liberos Gaium et Seruium
procreauit, quorum maior Gaius attritis facultatibus urbe cessit,
prohibitusque a Tiberio sortiri anno suo proconsulatum uoluntaria morte
obiit.
[7,4] IV. Ser. Galba imperator M. Valerio Messala Cn. Lentulo cons. natus est
VIIII. Kal. Ian. in uilla colli superposita prope Tarracinam, sinistrorsus
Fundos potentibus, adoptatusque a nouerca sua Liuia nomen et Ocellae
cognomen assumptis, mutato praenomine; nam Lucium mox pro Seruio usque ad
tempus imperii usurpauit. Constat Augustum puero adhuc, salutanti se inter
aequales, apprehensa buccula dixisse: Kai sy teknon tes arches hemon
paratroxei. Sed et Tiberius, cum comperisset imperaturum eum, uerum in
senecta, "Viuat sane," ait, "quando id ad nos nihil pertinet." Auo quoque
eius fulgur procuranti, cum exta de manibus aquila rapuisset et in
frugiferam quercum contulisset, responsum est, summum sed serum imperium
portendi familiae; et ille irridens, "Sane," inquit, "cum mula pepererit."
Nihil aeque postea Galbam temptantem res nouas confirmauit quam mulae
partus, ceterisque ut obscaenum ostentum abhorrentibus, solus pro
laetissimo accepit memor sacrificii dictique aui. Sumpta uirili toga,
somniauit Fortunam dicentem, stare se ante fores defessam, et nisi ocius
reciperetur, cuicumque obuio praedae futuram. Vtque euigilauit, aperto
atrio simulacrum aeneum deae cubitali maius iuxta limen inuenit, idque
gremio suo Tusculum, ubi aestiuare consuerat, auexit et in parte aedium
consecrato menstruis deinceps supplicationibus et peruigilio anniuersario
coluit.
Quamquam autem nondum aetate constanti ueterem ciuitatis exoletumque morem
ac tantum in domo sua haerentem obstinatissime retinuit, ut liberti
seruique bis die frequentes adessent ac mane saluere, uesperi ualere sibi
singuli diceret.
[7,5] V. Inter liberales disciplinas attendit et iuri. Dedit et matrimonio
operam; uerum, amissa uxore Lepida duobusque ex ea filiis, remansit in
caelibatu, neque sollicitari ulla condicione amplius potuit, ne Agrippinae
quidem, uiduatae morte Domitii, quae maritum quoque adhuc necdum caelibem
Galbam adeo omnibus sollicitauerat modis, ut conuentu matronarum correpta
iurgio atque etiam manu pulsata sit a matre Lepidae. Obseruauit ante omnis
Liuiam Augustam, cuius et uiuae gratia plurimum ualuit et mortuae
testamento paene ditatus est; sestertium namque quingentis cum praecipuum
inter legatarios habuisset, quia notata non perscripta erat summa, herede
Tiberio legatum ad quingenta reuocante, ne haec quidem accepit.
[7,6] VI. Honoribus ante legitimum tempus initis praetor commissione ludorum
Floralium nouum spectaculi genus elephantos funambulos edidit; exim
prouinciae Aquitaniae anno fere praefuit; mox consulatum per sex menses
ordinarium gessit, euenitque ut in eo ipse L. Domitio patri Neronis, ipsi
Saluius Otho pater Othonis succederet, uelut praesagium insequentis casus,
quo medius inter utriusque filios extitit imperator. A Gaio Caesare in
locum Gaetulici substitutus, postridie quam ad legionis uenit, sollemni
forte spectaculo plaudentes inhibuit, data tessera, ut manus paenula
continerent; statimque per castra iactatum est:
disce miles militare. Galban est, non Gaetulicus!
Pari seueritate interdixit commeatus peti. Veteranum ac tironem militem
opere assiduo corroborauit, maturesque barbaris, qui iam in Galliam usque
proruperant, coercitis, praesenti quoque Gaio talem et se et exercitum
approbauit, ut inter innumeras contractasque ex omnibus prouinciis copias
neque testimonium neque praemia ampliora ulli perciperent; ipse maxime
insignis, quod campestrem decursionem scuto moderatus, etiam ad essedum
imperatori per uiginti passuum milia cucurrit.
[7,7] VII. Caede Gaii nuntiata multis ad occasionem stimulantibus quietem
praetulit. Per hoc gratissimus Claudio receptusque in cohortem amicorum,
tantae dignationis est habitus, ut cum subita ei ualitudo nec adeo grauis
incidisset, dilatus sit expeditionis Britannicae dies. Africam pro consule
biennio optinuit extra sortem electus ad ordinandan prouinciam et intestina
dissensione et barbarorum tumultu inquietam; ordinauitque magna seueritatis
ac iustitiae cura, etiam in paruulis rebus. Militi, qui per expeditionem
artissima annona residuum cibariorum tritici modium centum denariis
uendidisse arguebatur, uetuit, simul atque indigere cibo coepisset, a
quoquam opem ferri; et is fame extabuit. At in iure dicendo cum de
proprietate iumenti quaereretur, leuibus utrimque argumentis et testibus
ideoque difficili coniectura ueritatis, ita decreuit ut ad lacum, ubi
adaquari solebat, duceretur capite inuoluto atque ibidem reuelato, eius
esset, ad quem sponte se a potu recepisset.
[7,8] VIII. Ob res et tunc in Africa et olim in Germania gestas ornamenta
triumphalia accepit et sacerdotium triplex, inter quindecimuiros sodalesque
Titios item Augustales cooptatus; atque ex eo tempore prope ad medium
Neronis principatum in secessum plurimum uixit (ne ad gestandum quidem
umquam iter ingressus quam ut secum uehiculo proximo decies sestertium in
auro efferret), donec in oppido Fundis moranti Hispania Tarraconensis
oblata est. Acciditque ut, cum prouinciam ingressus sacrificaret, intra
aedem publicam puero e ministris acerram tenenti capillus repente toto
capite canesceret, nec defuerunt qui interpretarentur significari rerum
mutationem successurumque iuueni senem, hoc est ipsum Neroni. Non multo
post in Cantabriae lacum fulmen decidit, repertaeque sunt duodecim secures,
haud ambiguum summae imperii signum.
[7,9] IX. Per octo annos uarie et inaequabiliter prouinciam rexit, primo acer et
uehemens et in coercendis quidem delictis uel immodicus. Nam et nummulario
non ex fide uersanti pecunias manus amputauit mensaeque eius adfixit, et
tutorem, quod pupillum, cui substitutus heres erat, ueneno necasset, cruce
adfecit; implorantique leges et ciuem Romanum se testificanti, quasi
solacio et honore aliquo poenam leuaturus, mutari multoque praeter ceteras
altiorem et dealbatam statui crucem iussit. Paulatim in desidiam
segnitiemque conuersus est, ne quid materiae praeberet Neroni, et ut dicere
solebat, quod nemo rationem otii sui reddere cogeretur.
Carthagine noua conuentum agens tumultuari Gallias comperit legato
Aquitaniae auxilia implorante; superuenerunt et Vindicis litterae
hortantis, ut humano generi assertorem ducemque se accommodaret. Nec diu
cunctatus, condicionem partim metu, partim spe recepit; nam et mandata
Neronis de nece sua ad procuratores clam missa deprenderat, et
confirmabatur cum secundissimis auspiciis et omnibus uirginis honestae
uaticinatione, tanto magis quod eadem illa carmina sacerdos Iouis Cluniae
ex penetrali somnio monitus eruerat ante ducentos annos similiter a
fatidica puella pronuntiata. Quorum carminum sententia erat, oriturum
quandoque ex Hispania principem dominumque rerum.
[7,10] X. Igitur cum quasi manumissioni uacaturus conscendisset tribunal,
propositis ante se damnatorum occisorumque a Nerone quam plurimis
imaginibus et astante nobili puero, quem exulantem e proxima Balneari
insula ob id ipsum acciuerat, deplorauit temporum statum, consalutatusque
imperator legatum se senatus ac populi R. professus est. Dein iustitio
indicto, e plebe quidem prouinciae legiones et auxilia conscriptis super
exercitum ueterem unius legionis duarumque alarum et cohortium trium; at
primoribus prudentia atque aetate praestantibus uelut instar senatus, ad
quod de maiore re quotiens opus esset referretur, instituit. Delegit et
equestris ordinis iuuenes, qui manente anulorum aureorum usu euocati
appellarentur, excubiasque circa cubiculum suum uice militum agerent. Etiam
per prouincias edicta dimisit, auctor singulis uniuersisque conspirandi
simul, et ut qua posset quisque opera communem causam iuuarent.
Per idem fere tempus in munitione oppidi, quod sedem bello delegerat,
repertus est anulus opere antiquo, scalptura gemmae Victoriam cum tropaeo
exprimente; ac subinde Alexandrina nauis Dertosam appulit armis onusta,
sine gubernatore, sine nauta ac uectore ullo, ut nemini dubium esset,
iustum piumque et fauentibus diis bellum suscipi; cum repente ex inopinato
prope cuncta turbata sunt. Alarum altera castris appropinquantem
paenitentiam mutati sacramenti destituere conata est aegreque retenta in
officio, et serui, per angiportum in balneas transeuntem paene
interemerunt; nisi cohortantibus in uicem ne occasionem omitterent,
interrogatisque de qua occasione loquerentur, expressa cruciatu confessio
esset.
[7,11] XI. Accessit in tanta discrimina mors Vindicis, qua maxime consternatus
destitutoque similis non multo afuit quin uitae renuntiaret. Sed
superuenientibus ab urbe nuntiis ut occisum Neronem cunctosque in uerba sua
iurasse cognouit, deposita legati suscepit Caesaris appellationem, iterque
ingressus est paludatus ac dependente a ceruicibus pugione ante pectus; nec
prius usum togae reciperauit quam oppressis qui nouas res moliebantur,
praefecto praetorii Nymphidio Sabino Romae, in Germania Fonteio Capitone,
in Africa Clodio Macro legatis.
[7,12] XII. Praecesserat de eo fama saeuitiae simul atque auaritiae, quod
ciuitates Hispaniarum Galliarumque, quae cunctantius sibi accesserant,
grauioribus tributis, quasdam etiam murorum destructione punisset et
praepositos procuratoresque supplicio capitis adfecisset cum coniugibus ac
liberis; quodque oblatam Tarraconensibus e uetere templo Iouis coronam
auream librarum quindecim conflasset ac tres uncias, quae ponderi deerant,
iussisset exigi. Ea fama et confirmata et aucta est, ut primum urbem
introiit. Nam cum classiarios, quos Nero ex remigibus iustos milites
fecerat, redire ad pristinum statum cogeret, recusantis atque insuper
aquilam et signa pertinacius flagitantis non modo immisso equite disiecit,
sed decimauit etiam. Item Germanorum cohortem a Caesaribus olim ad
custodiam corporis institutam multisque experimentis fidelissimam dissoluit
ac sine commodo ullo remisit in patriam, quasi Cn. Dolabellae, iuxta cuius
hortos tendebat, proniorem. Illa quoque uerene an falso per ludibrium
iactabantur, adposita lautiore cena ingemuisse eum, et ordinario quidem
dispensatori breuiarium rationum offerenti paropsidem leguminis pro
sedulitate ac diligentia porrexisse, Cano autem choraulae mire placenti
denarios quinque donasse prolatos manu sua e peculiaribus loculis suis.
[7,13] XIII. Quare aduentus eius non perinde gratus fuit, inde proximo spectaculo
apparuit, siquidem Atellanis notissimum canticum exorsis:
uenit Onesimus a uilla cuncti simul spectatores consentiente uoce reliquam
partem rettulerunt ac saepius uersu repetito egerunt.
[7,14] XIV. Maiore adeo et fauore et auctoritate adeptus est quam gessit imperium,
quamquam multa documenta egregii principis daret; sed nequaquam tam grata
erant, inuisa quae secus fierent. Regebatur trium arbitrio, quos una et
intra palatium habitantis nec umquam non adhaerentis paedagogos uulgo
uocabant. Ii erant T. Vinius legatus eius in Hispania, cupiditatis
immensae; Cornelius Laco ex assessore praefectus praetorii, arrogantia
socordiaque intolerabilis; libertus Icelus, paulo ante anulis aureis et
Marciani cognomine ornatus ac iam summae equestris gradus candidatus. His
diuerso uitiorum genere grassantibus adeo se abutendum permisit et
tradidit, ut uix sibi ipse constaret, modo acerbior parciorque, modo
remissior ac neglegentior quam conueniret principi electo atque illud
aetatis.
Quosdam claros ex utroque ordine uiros suspicione minima inauditos
condemnauit. Ciuitatem R. raro dedit, iura trium liberorum uix uni atque
alteri, ac ne his quidem nisi ad certum praefinitumque tempus. Iudicibus
sextam decuriam adici precantibus non modo negauit, sed et concessum a
Claudio beneficium, ne hieme initioque anni ad indicandum euocarentur,
eripuit.
[7,15] XV. Existimabatur etiam senatoria et equestria officia biennii spatio
determinaturus, nec daturus nisi inuitis ac recusantibus. Liberalitates
Neronis, non plus decimis concessis, per quinquaginta equites R. ea
condicione reuocandas curauit exigendasque, ut et si quid scaenici aut
xystici donatum olim uendidissent, auferretur emptoribus, quando illi
pretio absumpto soluere nequirent. At contra nihil non per comites atque
libertos pretio addici aut donari gratia passus est, uectigalia
immunitates, poenas innocentium impunitates noxiorum. Quin etiam, populo R.
deposcente suppliciorum Haloti et Tigellini solos ex omnibus Neronis
emissariis uel maleficentissimos incolumes praestitit atque insuper Halotum
procuratione amplissima ornauit, pro Tigellino etiam saeuitiae populum
edicto increpuit.
[7,16] XVI. Per haec prope uniuersis ordinibus offensis uel praecipua flagrabat
inuidia apud milites. Nam cum in uerba eius absentis iurantibus donatiuum
grandius solito praepositi pronuntiassent, neque ratam rem habuit et
subinde iactauit legere se militem, non emere consuesse; atque eo quidem
nomine omnis, qui ubique erant, exacerbauit. Ceterum praetorianos etiam
metu et indignitate commouit, remouens subinde plerosque ut suspectos et
Nymphidi socios. Sed maxime fremebat superioris Germaniae exercitus,
fraudari se praemiis nauatae aduersus Gallus et Vindicem operae. Ergo primi
obsequium rumpere ausi Kal. Ian. adigi sacramento nisi in nomen senatus
recusarunt statimque legationem ad praetorianos cum mandatis destinauerunt:
displicere imperatorem in Hispania factum; eligerent ipsi quem cuncti
exercitus comprobarent.
[7,17] XVII. Quod ut nuntiatum est, despectui esse non tam senectam suam quam
orbitatem ratus, Pisonem Frugi Licinianum, nobilem egregiumque iuuenem ac
sibi olim probatissimum testamentoque semper in bona et nomen adscitum
repente e media salutantium turba adprehendit filiumque appellans perduxit
in castra ac pro contione adoptauit, ne tunc quidem donatiui ulla mentione
facta. Quo faciliorem occasionem M. Saluio Othoni praebuit perficiendi
conata intra sextum adoptionis diem.
[7,18] XVIII. Magna et assidua monstra iam inde a principio exitum ei, qualis
euenit, portenderant. Cum per omne iter dextra sinistraque oppidatim
uictimae caederentur, taurus securis ictu consternatus rupto uinculo
essedum eius inuasit elatisque pedibus totum cruore perfudit; ac
descendentem speculator impulsu turbae lancea prope uulnerauit. Vrbem
quoque et deinde Palatium ingressum excepit terrae tremor et assimilis
quidam mugitui sonus. Secuta sunt aliquando manifestiora. Monile,
margaritis gemmisque consertum, ad ornandam Fortunam suam Tusculanam ex
omni gaza secreuerat; id repente quasi augustiore dignius loco Capitolinae
Veneri dedicauit ac proxima nocte somniauit specie Fortunae querentis
fraudatam se dono destinato, minantisque erepturam et ipsam quae dedisset.
Cumque exterritus luce prima ad expiandum somnium, praemissis qui rem
diuinam appararent, Tusculum excucurrisset, nihil inuenit praeter tepidam
in ara fauillam atratumque iuxta senem in catino uitreo tus tenentem et in
calice fictili merum. Obseruatum etiam est kal. Ian. sacrificanti coronam
de capite excidisse, auspicanti pullos auolasse; adoptionis die neque
milites adlocuturo castrensem sellam de more positam pro tribunali oblitis
ministris, et in senatu curulem peruerse collocatam.
[7,19] XIX. Prius uero quam occideretur sacrificate mane haruspex identidem
monuit, caueret periculum, non longe percussores abesse. Haud multo post
cognoscit teneri castra ab Othone, ac plerisque ut eodem quam primum
pergeret suadentibus (posse enim auctoritate et praesentia praeualere)
nihil amplius quam contineret se statuit et legionariorum firmare
praesidiis, qui multifariam diuerseque tendebant. Lorica tamen induit
linteam, quamquam haud dissimulans parum aduersum tot mucrones profuturam.
Sed extractus rumoribus falsis, quos conspirati, ut eum in publicum
elicerent, de industria dissiparant, paucis temere affirmantibus transactum
negotium, oppressos, qui tumultuarentur, aduenire frequentis ceteros
gratulabundos et in omne obsequium paratos; iis ut occurreret prodiit,
tanta fiducia ut militi cuidam occisum a se Othonem glorianti, Quo auctore?
responderit; atque in forum usque processit. Ibi equites, quibus mandata
caedes erat, cum per publicum dimota paganorum turba equos adegissent, uiso
procul eo parumper restiterunt; dein rursum incitati desertum a suis
contrucidarunt.
[7,20] XX. Sunt qui tradant, ad primum tumultum proclamasse eum: Quid agitis,
commilitones? ego uester sum, et uos mei! donatiuum etiam pollicitum.
Plures autem prodiderunt, optulisse ultro iugulum et ut hoc agerent ac
ferirent, quando ita uideretur, hortatum. Illud mirum admodum fuerit, neque
praesentium quemquam opem imperatori ferre conatum et omnes qui
arcesserentur spreuisse nuntium, excepta Germanicianorum uexillatione. Ii
ob recens meritum, quod se aegros et inualidos magnopere fouisset, in
auxilium aduolauerunt, sed serius, itinere deuio per ignorantiam locorum
retardati. Iugulatus est ad lacum Curti ac relictum ita uti erat, donec
gregarius miles a frumentatione rediens abiecto onere caput ei amputauit;
et quoniam capillo arripere non poterat, in gremium abdidit, mox inserto
per os pollice ad Othonem detulit. Ille lixis calonibusque donauit, qui
hasta suffixum non sine ludibrio circum castra portarunt adclamantes
identidem: "Galba Cupido, fruaris aetate tua," maxime irritati ad talem
iocorum petulantiam, quod ante paucos dies exierat in uulgus, laudanti
cuidam formam suam ut adhuc floridam et uegetam respondisse eum: eti moi
menos empedon estin.
Ab is Patrobii Neroniani libertus centum aureis redemptum eo loco, ubi
iussu Galbae animaduersum in patronum suum fuerat, abiecit. Sero tandem
dispensator Argiuus et hoc et ceterum truncum in priuatis eius hortis
Aurelia uia sepulturae dedit.
[7,21] XXI. Statura fuit iusta, capite praecaluo, oculis caeruleis, adunco naso,
manibus pedibusque articulari morbo distortissimis, ut neque calceum
perpeti nec libellos euoluere aut tenere omnino ualeret. Excreuerat etiam
in dexteriore latere eius caro praependebatque adeo ut aegre fascia
substringeretur.
[7,22] XXII. Cibi plurimi traditur, quem tempore hiberno etiam ante lucem capere
consuerat, inter cenam uero usque eo abundantis, ut congestas super manus
reliquias circumferri iuberet spargique ad pedes stantibus. Libidinis in
mares pronior et eos non nisi praeduros exoletosque: ferebant in Hispania
Icelum e ueteribus concubinis de Neronis exitu nuntiantem non modo
artissimis osculis palam exceptum ab eo, sed ut sine mora uelleretur oratum
atque seductum.
[7,23] XXIII. Periit tertio et septuagesimo aetatis anno, imperii mense septimo.
Senatus, ut primum licitum est, statum ei decreuerat rostratae columnae
superstantem in parte fori, qua trucidatus est; sed decretum Vespasianus
aboleuit, percussores sibi ex Hispania in Iudaeam submisisse opinatus.
|
